Na mapie świata Cypr jawi się jako wyspa zawieszona między Europą, Afryką a Azją, leżąca geograficznie bliżej Syrii i Libanu niż Grecji. Cypr stanowi geograficzny ,,most” między trzema kontynentami[1], co czyni go strategicznym miejscem o dużym znaczeniu historycznym, kulturowym i politycznym. Jednak od ponad sześciu dekad, zarówno politycznie, jak i sportowo, Cypr jednoznacznie opowiada się po stronie Europy. Członkostwo w Unii Europejskiej, strefie euro i UEFA nie jest tylko formalnością – to manifestacja przynależności. Piłka nożna, choć niepozorna w porównaniu z innymi dziedzinami życia gospodarczo-politycznego, odegrała w tej transformacji niebagatelną rolę.
W europejskich pucharach polskie kluby wielokrotnie rywalizowały z Cypryjczykami – Śląsk Wrocław z Pezoporikos Larnaka, Legia Warszawa i Jagiellonia Białystok z Omonią Nikozja; Lech Poznań mierzył się z Apollonem Limassol; Wisła Kraków z APOEL-em Nikozja oraz Raków Częstochowa z Arisem Limassol. W tych spotkaniach polskie zespoły odniosły osiem zwycięstw, trzy remisy i odnotowały pięć porażek[2]. Najbardziej w pamięć zapadł zdecydowanie pojedynek Wisły Kraków z APOEL-em, który zadecydował o braku awansu „Białej Gwiazdy” do Ligi Mistrzów.
Historia pojedynków klubów cypryjskich i polskich jest więc dosyć długa. Pierwsze mecze w europejskich pucharach miały miejsce już pod koniec lat 70. XX wieku, czyli niecałe 20 lat od uzyskania przez Cypr niepodległości. Wtedy to Śląsk Wrocław zmierzył się z drużyną Pezoporikos Larnaka, czyli zespołem, którego kontynuatorem tradycji jest właśnie AEK Larnaka.
Mimo położenia geograficznego wyspy, od początku było jasne, że Cypr będzie grał w europejskich rozgrywkach.
Historia wejścia do UEFA i pierwsze dekady
Cypr dołączył do UEFA w 1962 roku, czyli zaledwie dwa lata po uzyskaniu niepodległości od Wielkiej Brytanii. Decyzja o przystąpieniu do struktur europejskich, mimo faktycznego położenia poza regionem, wynikała z silnych więzi z Grecją i chrześcijańską Europą oraz chęci dystansowania się od Bliskiego Wschodu.
Początkowo cypryjska piłka pełniła w Europie marginalną rolę – zarówno reprezentacja, jak i kluby przez lata pełniły funkcję „dostarczycieli punktów” w eliminacjach. W latach 90. zaczęły pojawiać się pierwsze oznaki rozwoju – pojedyncze zwycięstwa, remisy z silniejszymi rywalami i coraz lepsza organizacja rozgrywek ligowych. Wtedy także pojawiła się pierwsza gwiazda europejskiego formatu – Michalis Konstantinou.
Cypr należy do europejskich federacji sportowych nie tylko w piłce nożnej, ale także w innych dyscyplinach, m.in. w koszykówce (FIBA Europe), siatkówce (CEV), piłce ręcznej (EHF), lekkoatletyce (European Athletics) oraz w tenisie, judo, pływaniu czy badmintonie. Bierze również udział w igrzyskach europejskich.
Udział Cypru w rozgrywkach europejskich jest zgodny z jego kierunkiem politycznym i kulturowym. Zapewnia też bardziej naturalne i praktyczne warunki rywalizacji międzynarodowej.
Relacje między Cyprem a Cypru Północnym
Cypr jest członkiem Unii Europejskiej od 2004 roku, co miało znaczący wpływ na rozwój gospodarczy, polityczny oraz społeczny wyspy. Przystąpienie do UE otworzyło przed Cyprem nowe możliwości inwestycyjne i ułatwiło swobodny przepływ osób, towarów i kapitału. Między 2004 a 2018 rokiem PKB per capita wzrosło o około 31%[3], co obrazuje skalę pozytywnych zmian gospodarczych po akcesji. Dzięki funduszom unijnym Cypr zainwestował w modernizację infrastruktury, w tym także sportowej, co przyczyniło się do poprawy warunków dla rozwoju piłki nożnej.
Największym kłopotem przy przystąpieniu do UE był i jest nierozwiązany konflikt cypryjski i podział wyspy na dwie części – Cypr i Cypr Północny. Unia Europejska wspiera dążenia do pokojowego rozwiązania tego sporu, jednak brak porozumienia utrudnia pełne wykorzystanie potencjału wyspy jako jednego, zintegrowanego państwa. Mimo tych wyzwań, członkostwo w UE pozostaje dla Cypru fundamentem stabilności i szansą na dalszy rozwój, również w obszarze sportu i futbolu.
Podział Cypru jest konsekwencją skomplikowanych wydarzeń historycznych i napięć etnicznych na wyspie. Po uzyskaniu niepodległości od Wielkiej Brytanii w 1960 roku, Republika Cypryjska była zamieszkiwana przez dwie główne grupy etniczne – Greków Cypryjskich (77.1%) oraz Turków Cypryjskich(18.2%[4]). Napięcia między tymi społecznościami narastały, co doprowadziło do wybuchu przemocy w latach 60.
Podzieleni od dekad
W 1974 roku, w wyniku greckiego zamachu stanu dążącego do przyłączenia Cypru do Grecji, Turcja przeprowadziła interwencję wojskową i zajęła północną część wyspy. Od tego czasu wyspa jest podzielona na południową część kontrolowaną przez rząd Republiki Cypryjskiej oraz północną. Powstała tam Turecka Republika Cypru Północnego, uznawana jedynie przez Turcję[5]. Podział ten jest wciąż przedmiotem negocjacji pokojowych i sporów politycznych, a granice między obiema częściami są ściśle kontrolowane.
W wyniku inwazji tureckiej około 200 tys. Greków Cypryjskich zostało przesiedlonych[6] z północnej części wyspy, a około 50 tys. Turków Cypryjskich opuściło południowe rejony. Przez niemal trzy dekady granice były zamknięte, a kontakty między obiema społecznościami praktycznie nie istniały. W tym czasie życie na wyspie toczyło się w dwóch odrębnych rzeczywistościach – z osobnymi systemami edukacji, mediami i narracjami historycznymi. Po obu stronach utrwalały się wzajemne uprzedzenia i dystans, a proces pojednania był przez długi czas zablokowany. Dopiero w 2003 roku otwarto pierwsze przejścia graniczne, które umożliwiły częściowy kontakt, choć wyspa pozostaje podzielona do dziś.
Futbol na północy wyspy
Ten polityczny i społeczny podział wpływa również na futbol. W północnej części Cypru działa KTFF Süper Lig, oficjalna liga zarządzana przez Cyprus Turkish Football Federation (KTFF). Ze względu na brak uznania przez FIFA i UEFA, kluby z tej ligi nie mogą uczestniczyć w oficjalnych rozgrywkach międzynarodowych, a ich udział w meczach z zagranicznymi rywalami jest sporadyczny.
Takie mecze są często anulowane z powodów politycznych lub formalnych .Najbardziej znani zawodnicy, którzy grali w północnocypryjskiej lidze to Jean Makoun, Stephane Sessegnon, Lomana LuaLua oraz Billy Mehmet. To również znani z występów w Ekstraklasie Joël Tshibamba, Martins Ekwueme czy Emanuel Sarki.
Reprezentacja Tureckiej Republiki Cypru Północnego nie uczestniczy w meczach z reprezentacjami zrzeszonymi w FIFA. Za to gra w turniejach organizowanych przez CONIFA – np. zdobyła 2. miejsce w CONIFA[7] World Football Cup 2018 oraz w CONIFA European Football Cup 2017 .
Konflikt polityczny a cypryjska piłka
Brak współpracy między północą i południem utrudnia rozwój również w obszarze futbolu na całej wyspie. Choć sport często bywa postrzegany jako potencjalny most łączący zwaśnione strony, w praktyce polityczne napięcia biorą górę.
W XXI wieku podejmowano próby przełamania tego impasu. Najważniejszą z nich było tzw. porozumienie z Zurychu podpisane 5 listopada 2013 roku. Była to inicjatywa UEFA i FIFA, mająca na celu stworzenie ram współpracy między Cypryjską Federacją Piłkarską (CFA) a nowo utworzonym Tymczasowym Komitetem Piłkarskim Cypru Tureckiego. Na jego mocy ustalono, że struktury piłkarskie z północy miałyby zostać włączone do CFA, z zachowaniem autonomii lokalnej.
Porozumienie to miało charakter symboliczny i otwierało drogę do potencjalnej integracji. Jednak ostatecznie nie zostało wprowadzone w życie z powodu presji politycznej i braku konsensusu po obu stronach. Podczas ceremonii podpisania, ówczesny prezydent UEFA Michel Platini powiedział:
– Sport ma unikalną zdolność przekraczania granic i budowania mostów między społecznościami, które inaczej pozostawałyby podzielone. Wierzymy, że futbol może być narzędziem pokojowego dialogu, ale wymaga to odwagi i gotowości do wspólnego działania.[8]
To porozumienie pozostaje jednym z najważniejszych momentów symbolicznych w historii cypryjskiej piłki. Mimo że nie doprowadziło do bezpośrednich zmian w strukturach rozgrywek, było wyraźnym sygnałem, że futbol może być przestrzenią dialogu i współpracy, nawet tam, gdzie polityka zawodzi.
Piłkarska izolacja
Na Cyprze Północnym piłka nożna rozwija się więc w warunkach politycznej izolacji, co wpływa negatywnie na poziom infrastruktury sportowej i wsparcie międzynarodowe. Największymi stadionami w tym regionie są Lefkoşa Atatürk Stadium o pojemności około 28 tyś. miejsc oraz Stadium Dr. Fazıl Küçük w Nikozji, który mieści około 7 tyś. widzów. Obiekty te są główną areną meczów tureckiej ligi północnocypryjskiej i narodowej reprezentacji tego obszaru, jednak pod względem nowoczesności i pojemności ustępują stadionom na południu wyspy.
Turkish Football Federation (TFF) – czyli Turecka Federacja Piłkarska – wspiera futbol na Cyprze Północnym[9], przede wszystkim poprzez pomoc organizacyjną, szkoleniową i finansową dla klubów i struktur piłkarskich. Wsparcie to obejmuje także organizację turniejów, rozwój młodzieży oraz inwestycje w infrastrukturę, choć z powodu braku oficjalnego uznania międzynarodowego, możliwości rozwoju są ograniczone.
Cypr Północny nie jest członkiem FIFA ani UEFA, co wpływa na ograniczoną ekspozycję i dostęp do dużych środków. Pomimo tych trudności, lokalne władze i kluby dążą do poprawy standardów, modernizując istniejące obiekty i rozwijając programy szkoleniowe. Rozwój infrastruktury i wsparcie ze strony TFF mają na celu zwiększenie konkurencyjności ligi północnocypryjskiej i poprawę poziomu gry, choć wyzwania polityczne nadal utrudniają pełną integrację z międzynarodowym środowiskiem piłkarskim.
Poziom piłki na południu
Wyraźnie polepszenie wyników notowanych przez cypryjskie drużyny przypada dopiero na XXI wiek. W sezonie 2008/09 Anorthosis Famagusta jako pierwszy klub z Cypru awansował do fazy grupowej Ligi Mistrzów. Jeszcze większym echem odbił się sezon 2011/12 – APOEL Nikozja dotarł aż do ćwierćfinału Champions League, eliminując Olympique Lyon po rzutach karnych i stawiając czoła Realowi Madryt.
Był to absolutny ewenement – klub z kraju liczącego nieco ponad milion mieszkańców znalazł się w elitarnym gronie ośmiu najlepszych zespołów Europy. Od tego czasu kluby takie jak AEK Larnaka, Aris Limassol, APOEL Nikozja czy Omonia Nikozja regularnie występują w fazach grupowych Ligi Europy i Ligi Konferencji. Cypr jako jeden z niewielu małych krajów regularnie plasuje się w czołowej trzydziestce rankingu krajowego UEFA[10], co zapewnia ligowym drużynom więcej miejsc w europejskich kwalifikacjach.
Rząd wspiera piłkę
Od początku XX wieku Cypr zainwestował znaczące środki w infrastrukturę piłkarską. Powstały nowoczesne stadiony – jak GSP Stadium w Nikozji (22 800 miejsc), AEK Arena w Larnace (ponad 8 000 miejsc) czy Alphamega Stadium w Limassol (10 000 miejsc, oddany do użytku w 2022 roku). Dzięki środkom z programu UEFA HatTrick zmodernizowano również wiele obiektów treningowych i akademii.
Rząd cypryjski również wspiera rozwój futbolu szczególnie w zakresie szkolenia młodzieży i promowania futbolu wśród dziewcząt. Ministerstwo Edukacji, Sportu i Młodzieży Cypru prowadzi programy zachęcające szkoły do współpracy z klubami i akademiami piłkarskimi. Pozwala tp na rozwijanie umiejętności dzieci już od najmłodszych lat. Cypryjska Federacja Piłkarska (CFA) organizuje natomiast turnieje młodzieżowe, takie jak Międzynarodowy Turniej Rozwoju Reprezentacji U-16. Wspiera też rozwój futsalu poprzez nowe inicjatywy mające na celu zwiększenie frekwencji w rozgrywkach futsalowych[11] w sezonie 2024–2025.
Z danych Cyprus Football Association wynika, że w kraju jest ponad 50 tysięcy zarejestrowanych zawodników i członków klubów. Czyni to futbol najpopularniejszym sportem na wyspie. Analizy branżowe i obserwacje medialne potwierdzają, że piłka nożna cieszy się największym zainteresowaniem mieszkańców Cypru, będąc zdecydowanie sportem numer jeden. Mecze są szeroko transmitowane w ogólnokrajowej telewizji, co dodatkowo podtrzymuje popularność futbolu.
Polityka na trybunach
Mimo sukcesów klubowych, piłka nożna na Cyprze mierzy się z wyzwaniami związanymi z grupami kibicowskimi w kraju. Część klubów utożsamiana jest z konkretnymi ideologiami – przykładowo APOEL postrzegany jest jako bastion prawicy, podczas gdy Omonia kojarzona jest z lewicą[12]. Takie skojarzenia prowadzą do napięć na trybunach, które niejednokrotnie przeradzają się w zamieszki.
Na meczu Omonii Nikozja z Legią Warszawa kibice Omonii, silnie związani z lewicowymi tradycjami, wywiesili podczas meczu baner wychwalający wkład Armii Czerwonej w wyzwolenie Warszawy[13] oraz symbole sierpa i młota, co wywołało kontrowersje ze względu na złożone historyczne znaczenie tej symboliki.
Innym przykładem napięć był incydent z maja 2025 roku, po derbach Nikozji między APOEL-em a Omonią, grupa 50 zamaskowanych osób zaatakowała klub kibica Omonii[14], powodując rany u trzech osób i znaczne szkody materialne.
Istotnym problemem jest również korupcja[15] i podejrzenia o ustawianie meczów. UEFA wielokrotnie alarmowała o nieprawidłowościach w cypryjskich rozgrywkach ligowych. Transparentność i uczciwość wciąż nie są tu standardem, co podważa zaufanie kibiców i sponsorów. Kwestie finansowe również nie napawają optymizmem – wiele klubów działa na granicy wypłacalności, opierając swoją egzystencję głównie na wpływach z europejskich pucharów.
W kontekście tych problemów istotną postacią był George Koumas, który przez wiele lat pełnił funkcję prezesa Cypryjskiej Federacji Piłkarskiej (CFA). Jego kadencja obfitowała w kontrowersje związane z zarzutami o korupcję, konflikty interesów i brak przejrzystości, szczególnie dotyczące sprzedaży praw telewizyjnych do meczów ligowych.
Po serii śledztw i nacisków społecznych Koumas zrezygnował ze stanowiska prezesa CFA 3 czerwca 2025 roku. Mimo rezygnacji pozostaje aktywny na arenie międzynarodowej, kontynuując swoją rolę w Radzie FIFA oraz Komitecie Wykonawczym UEFA. Po rezygnacji George’a Koumasa ze stanowiska prezesa Cypryjskiej Federacji Piłkarskiej, jego miejsce zajął Andreas Michaelides, doświadczony działacz piłkarski i były wiceprezes CFA. Michaelides zapowiedział działania na rzecz większej przejrzystości i walki z korupcją w cypryjskim futbolu.
Sport jako siła jednocząca
Mimo wszystkich trudności, futbol na Cyprze pełni rolę spajającą[16]. W ostatnich latach coraz więcej klubów inwestuje w szkolenie młodzieży i rozwój kobiecej piłki nożnej. Organizowane są wspólne turnieje i akcje społeczne mające na celu łagodzenie napięć politycznych i etnicznych. Piłka nożna staje się narzędziem integracji – nie tylko pomiędzy Grekami i Turkami, ale również między migrantami a lokalnymi społecznościami.
Co więcej, futbol pełni również funkcję dyplomatyczną na wyspie. W 2016 roku odbyły się mecze i inicjatywy pod hasłem „Football for Peace”, które zgromadziły zawodników z południa i północy Cypru[17], promując dialog ponad podziałami.
Innym przykładem sportu jako dyplomacji, promującej pokój na Cyprzebył t mecz zorganizowany w 2019 roku pomiędzy grecko-cypryjskim klubem Salamina FC a turecko-cypryjskim Mağusa FC[18]. Wydarzenie odbyło się w miejscowości Pyla, która leży na linii buforowej i jest jednym z nielicznych miejsc, gdzie obie społeczności mogą współistnieć.
Podczas meczu kibice obu drużyn trzymali w górze białe karty, symbolizujące poparcie dla globalnych wysiłków na rzecz pokoju. Inicjatywa ta otrzymała nawet wsparcie od ówczesnego prezydenta Cypru Nikosa Anastasiadesa.
Cypr nie należy do piłkarskich potęg, jednak stanowi interesujący przykład funkcjonowania sportu jako narzędzia polityki, tożsamości i rozwoju. Pomimo geograficznego położenia poza kontynentalną Europą, Cypr od dawna uczestniczy w europejskich strukturach piłkarskich i społecznych.
Członkostwo w UEFA to nie tylko możliwość rywalizacji na arenie międzynarodowej, ale także ważna forma integracji i potwierdzenia przynależności do Europy, do której kraj konsekwentnie dąży.
Jakub Grzywnowicz
Doceniasz naszą działalność?
Możesz wesprzeć nas darowizną w dowolnej kwocie.
Fundacja Polski Instytut Dyplomacji Sportowej
Al. Solidarności 68/121, 00-240 Warszawa
07 1090 1014 0000 0001 5892 0242
Tytuł przelewu: “Darowizna na cele statutowe”
Uzyskane środki zostaną wykorzystane do rozwoju Instytutu.
[1]„The Geopolitics of Cyprus: Economy and International Affairs”
[2]https://sport.fakt.pl/pilka-nozna/historia-meczow-pucharowych-klubow-z-polski-i-cypru-zle-wiesci-dla-rakowa/ezh0b6s
[3]https://www.cyprusprofile.com/articles/despite-financial-crisis-gdp-grew-31-since-2004-eu-accession?utm_source=
[4]https://brilliantmaps.com/ethnic-map-of-cyprus-in-1960/?utm_source=
[5]https://kibriscyprus.com/en/countries-recognizing-the-turkish-republic-of-north-cyprus/?utm_source=
[6]https://ine.org.pl/podzielona-rajska-wyspa-czy-cypr-jest-skazany-na-wieczny-podzial/
[7]https://www.conifa.org/en/members/northern-cyprus/?utm_source=
[8] UEFA.com – Landmark arrangement for Cyprus
[10]https://www.uefa.com/nationalassociations/uefarankings/country/?year=2026
[11]https://cyprus-mail.com/2025/07/21/cyprus-football-association-to-upgrade-futsal-competitions?utm_source=
[12]„Football and National Identity in Cyprus: The Case of APOEL and Omonia”
[13]https://www.pap.pl/aktualnosci/skandal-na-meczu-legii-cypryjczycy-wywiesili-baner-z-sierpem-i-mlotem-prowokacja?utm_source=
[14]https://in-cyprus.philenews.com/local/omonia-apoel-football-fan-violence-arrests-nicosia/?utm_source=
[15]https://cyprus-mail.com/2022/09/10/corruption-in-cyprus-football-puts-our-country-to-shame?utm_source=
[16]https://www.newdelhitimes.com/building-bridges-soccer-diplomacy-in-divided-cyprus/?utm_source=
[17]https://unficyp.unmissions.org/pyla-bicommunal-football-tournament-brings-communities-together
[18]https://archive.cyprus-mail.com/2019/03/19/bicommunal-football-match-sends-message-of-hope/?utm_source=
