Od momentu objęcia władzy przez Viktora Orbána sport stał się ważnym elementem węgierskiej polityki. Dzięki rządowemu wsparciu kraj wyrósł na poważnego regionalnego gracza w obszarze sportu. Z postępującym rozwojem sektora sportowego coraz częściej wiążą się jednak działania ściśle polityczne, mające przynieść Budapesztowi pożądane korzyści.
Sport jest strategicznym obszarem węgierskiej polityki od 2010 roku, gdy rządy w kraju przejęła partia Fidesz, a stojący na jej czele Viktor Orbán objął stanowisko premiera. Od kilku lat to właśnie ten kraj przekazuje na sport największy procent rocznych wydatków budżetowych spośród wszystkich państw Unii Europejskiej.
Źródło danych: https://www.statista.com/statistics/1282255/hungary-budgetary-expenditure-on-sports/
Władze są świadome wysokiego znaczenia sportu we współczesnym świecie, a także zdają sobie sprawę z korzyści, jakie może przynieść wykorzystywanie go jako elementu polityki zagranicznej. Węgierska dyplomacja sportowa przez ostatnie lata przybrała jednak dość kontrowersyjny charakter, otwierając się szerzej na państwa autorytarne lub silnie krytykowane na arenie międzynarodowej.
Dyplomacja sportowa na usługach „demokracji nieliberalnej”
Tylko w 2025 roku na Węgry zawitali rosyjski minister sportu i szef Rosyjskiego Komitetu Olimpijskiego Michaił Diegtiariew, sekretarz generalny irańskiego komitetu olimpijskiego Mahdi Alinejad, przewodnicząca izraelskiego komitetu olimpijskiego Ja’el Arad oraz premier Izraela Benjamin Netanjahu. Podczas spotkania z Diegtiariewem minister spraw zagranicznych Węgier Péter Szijjártó stwierdził, że sport i polityka wzajemnie się nie przenikają, a także wyraził nadzieję na powrót rosyjskich sportowców do międzynarodowej rywalizacji wraz z prawem do startów pod własną flagą oraz hymnem.
Diegtiariew, jako jeden z nielicznych rosyjskich dygnitarzy wysokiego szczebla, został w marcu 2025 roku usunięty z listy sankcji Unii Europejskiej właśnie dzięki węgierskiemu lobbingowi. Do Węgier przyjeżdżali także inni rosyjscy działacze sportowi, a w ciągu roku ten kraj może w Budapeszcie rozegrać także piłkarski mecz ze „Sborną”.
Wizyta Alinejada przyniosła natomiast zawarcie węgiersko-irańskiego porozumienia obejmującego dwustronne rozwijanie kontaktów sportowych, rozpoczęcie wspólnych obozów treningowych, zorganizowanie meczów towarzyskich pomiędzy reprezentacjami obu państw oraz uczestnictwo węgierskich trenerów i specjalistów w irańskich programach rozwoju krajowego sportu. Ponadto kilka irańskich federacji sportowych nawiązało współpracę z ich węgierskimi odpowiednikami w tych dyscyplinach, w których Madziarzy odnoszą największe sukcesy.
Polityka otwartych drzwi
Spotkania z przytoczonymi izraelskimi oficjelami odbyły się na osobiste zaproszenie Viktora Orbána. Szczególne znaczenie miała wizyta Benjamina Netanjahu, który przybył do Budapesztu pomimo ciążącego na nim międzynarodowego nakazu aresztowania, wydanego przez Międzynarodowy Trybunał Karny. Premier Izraela cieszy się uznaniem i sympatią Orbána, a węgierskie władze nie zamierzały egzekwować postanowienia trybunału, co zostało otwarcie zapowiedzane przed przylotem Netanjahu do kraju. On sam entuzjastycznie odniósł się do sportowej współpracy obu państw, określając ją jako znak głębokiej przyjaźni i sojuszu kwitnącego nie tylko w obszarze sportu.
Również w tym roku do Budapesztu przyleciał były prezydent MKOl Thomas Bach, zaproszony przez Orbána na uroczystości Dnia Świętego Stefana (narodowe święto Węgier), podczas których został uhonorowany Orderem Zasługi, najwyższym węgierskim odznaczeniem cywilnym.
W poprzednich latach na Węgrzech gościli także chiński minister sportu (współpraca w tenisie stołowym), sekretarz generalny katarskiego komitetu olimpijskiego (w związku z trwającymi w kraju mistrzostwami świata w judo – Katar był kolejnym gospodarzem tej imprezy), turecki minister ds. młodzieży i sportu (podkreślenie silnego partnerstwa dwóch „dumnych sportowych narodów”) oraz najważniejsi dygnitarze UEFA wraz z prezydentem FIFA Giannim Infantino na czele (z uwagi na odbywający się w Budapeszcie Kongres UEFA).
Bezpieczna przystań
Węgry stały się domem dla wielu zagranicznych klubów czy reprezentacji, które nie mogą rozgrywać międzynarodowych spotkań u siebie. Przykładem jest Izrael. Z powodu z Hamasem od 2023 tamtejsze kluby sportowe rozgrywają swoje „domowe” mecze za granicą. Najczęściej wybierają Węgry – kraj ten postrzegany jest jako bezpieczna przystań dla społeczności żydowskiej. Na Węgrzech grają zarówno izraelskie kluby (np. Maccabi Hajfa, podejmujący w sierpniu Raków Częstochowa w Debreczynie w ramach eliminacji do Ligi Konferencji UEFA), jak i reprezentacja narodowa, która u Madziarów zagrała już m.in. z Włochami, Belgią czy Francją.
Opracowanie: PIDS.
Izrael pod rządami Netanjahu chętnie współpracuje z Orbánem pomimo tego, że węgierski premier był w przeszłości krytykowany za postawy antysemickie (prowadzenie retoryki uderzającej w urodzonego na Węgrzech George’a Sorosa czy chwalenie Miklósa Horthyego – przywódcy państwa węgierskiego, który w czasie II wojny światowej wprowadził w kraju ustawodawstwo represjonujące Żydów). Obecny kurs rządu Orbána obejmuje jednak działania sprzyjające Izraelowi nie tylko w sporcie, ale również w polityce (m.in. wprowadzenie czasowego zakazu pro-palestyńskich protestów w kraju), toteż węgierski premier nazywany jest przez Netanjahu „prawdziwym przyjacielem Izraela”.
Na Węgrzech występują nie tylko izraelscy sportowcy. Swoje mecze w tym kraju rozgrywają także kluby i kadra Białorusi, co spowodowane jest międzynarodowymi sankcjami związanymi z zaangażowaniem w rosyjską inwazję na Ukrainę. Wybór Węgier przez Izrael i Białoruś działa na korzyść rządu Orbána i całego kraju, budując jego pozycję na arenie międzynarodowej oraz wewnątrz globalnych organizacji sportowych. Dzięki goszczeniu zagranicznych sportowców Węgry prezentują się za granicą jako neutralny i bezpieczny gospodarz, który ponadto dysponuje rozwiniętą infrastrukturą sportową oraz jest gotowy do szybkiego zorganizowania spotkań.
Sport obsadzony swoimi ludźmi
Rozwój węgierskich inwestycji w sport i wykorzystania go do względów politycznych nieprzypadkowo zbiegają się z przejęciem władzy przez Orbána. Urzędujący od 2010 roku premier przykłada ogromną wagę do promowania kraju za pomocą sportu. Z jego inicjatywy państwo zapoczątkowało programy obszernych dotacji dla sektora sportowego, skupiając się przede wszystkim na kilku najpopularniejszych w kraju dyscyplinach – piłce nożnej, ręcznej, wodnej, koszykówce i hokeju.
Szerokie publiczne inwestycje w rozbudowę czy modernizację krajowej infrastruktury sportowej mają też swoją ciemną stronę. W sport inwestują także kontrowersyjni, powiązani z Orbanem biznesmeni. Często są oni jedynie wykonawcami, którzy otrzymują od państwa pieniądze w formie dotacji. Dla premiera Węgier jest to korzystne również z powodów osobistych – Orban bowiem umacnia lojalne i przychylne sobie zaplecze polityczne, gospodarcze oraz medialne w różnych regionach kraju.
Jak to się więc objawia? W Felcsút, niewielkiej wsi pod Budapesztem, działa założony w 2005 roku klub piłkarski Puskás Akadémia FC. To rodzinne strony Orbána, który nie tylko przyłożył rękę do powstania zespołu i jego rozwoju, ale też sporadycznie grywa w miejscowej drużynie oldbojów. Po objęciu przez niego urzędu premiera do klubu popłynął strumień pieniędzy, także państwowych.
Dzięki nim zespół szybko awansował do najwyższej węgierskiej klasy rozgrywkowej oraz doczekał się nowoczesnego stadionu, mogącego pomieścić dwa razy więcej ludzi niż wynosi populacja miejscowości. Arenę wybudowała firma zarządzana przez Lőrinca Mészárosa – byłego burmistrza Felcsútu i wieloletniego przyjaciela Orbána. Stał się on najbogatszym Węgrem w ciągu zaledwie kilku lat, a wiele osób oskarża go o wzbogacenie się w nielegalny sposób. To za jego sprawą środki na działalność w sporcie otrzymywała także mniejszość węgierska w krajach sąsiednich (m.in. w Rumunii).
Swój człowiek na Słowacji
Inny przykład to Oszkar Villagi – właściciel DAC Dunajska Streda, czołowego klubu na Słowacji. Jest on szefem należącego do MOL-u SLOVNAFTU, a także wiceprezesem samego MOL-u[1]. Dunajska Streda to największy zespół mniejszości węgierskiej mieszkającej na Słowacji, w przeszłości wzbudzający spore kontrowersję u naszego południowego sąsiada. To właśnie ze względu na ich postawę – śpiewanie w trakcie meczów węgierskiego hymnu na jakiś czas zmieniono prawo w całym państwie (tzw. lex DAC)[2] .
Oszkar Villagi jest najbogatszym Słowakiem pochodzenia węgierskiego, dawniej mocno zaangażowanym w politykę. Obecnie jest blisko związany z Viktorem Orbanem, stąd na meczach Dunajskiej Stredy pojawiali się wielokrotnie politycy Fideszu czy MiHazank (skrajna prawica). Nie podoba się to wielu Słowakom, który widzą w pomocy finansowej ze strony Węgier próbę mieszania się w politykę wewnętrzną ich kraju.
Napięcia z sąsiadami
Viktor Orbán znany jest z regularnego uczestnictwa w inauguracjach infrastruktury sportowej. Swoim wizerunkiem sygnuje otwarcia stadionów, hal i innych aren, kreując się tym samym na patrona węgierskiego sportu oraz podkreślając, że jest to jeden z filarów narodowej polityki rozwojowej. Premier często pojawia się także na domowych meczach reprezentacji Węgier oraz rozgrywanych w kraju międzynarodowych imprezach sportowych, których organizację wsparł jego rząd. Częsta obecność Orbána na trybunach może być celowym zabiegiem politycznym, wskazującym na jego bliskość z narodem.
Węgierskie władze traktują sport jako płaszczyznę politycznej ekspresji i istotny element stosunków międzynarodowych, co niejednokrotnie prowadziło do napięć z sąsiadami. Prowodyrem jednej z najbardziej medialnych afer był sam Orbán, który w listopadzie 2022 roku pojawił się na meczu reprezentacji narodowej w szaliku przedstawiającym mapę tzw. Wielkich Węgier – z granicami kraju poszerzonymi o obecne ziemie rumuńskie, ukraińskie, słowackie, polskie, austriackie, słoweńskie, chorwackie i serbskie, które państwo węgierskie utraciło po I wojnie światowej wskutek traktatu w Trianon.
Prowokacyjny gest premiera spotkał się z wyjątkowo ostrą reakcją polityków z Rumunii, Ukrainy i Słowacji, gdzie żyje najliczniejsza węgierska diaspora. Akcja Orbána została uznana za rewizjonistyczną i niezgodną z wartościami europejskiego partnerstwa, której każdy z trzech krajów stanowczo się sprzeciwił. Ministerstwo spraw zagranicznych Rumunii wezwało „na dywanik” węgierskiego ambasadora, podkreślając nienaruszalność integralności terytorialnej państwa, pod czym (wespół z partią rządzącą) podpisało się szerokie spektrum rumuńskich stronnictw politycznych.
W przypadku Ukrainy, której MSZ niezwłocznie wystosował notę protestacyjną, krytyka zachowania Orbána okazała się szczególnie wzmożona, co wynika z prorosyjskiego stanowiska Budapesztu wobec trwającej rosyjskiej inwazji oraz terytorialnego statusu obwodu zakarpackiego, w znacznej liczbie zamieszkanego przez mniejszość węgierską. Słowacka klasa polityczna nazwała działanie Orbána jawną prowokacją wymierzoną w sąsiadów Węgier, która uwydatniła brak poszanowania integralności terytorialnej państw ościennych. Oświadczenie potępiające gest premiera wydali również słowaccy europarlamentarzyści.
Szal niezgody
W działaniach Orbána nie było przypadku. Film, na którym premier wita się z węgierskimi piłkarzami w kontrowersyjnym szaliku, został opublikowany na oficjalnej stronie polityka na Facebooku, na której zresztą już wcześniej pojawiały się grafiki z przedtrianońskimi granicami. Umyślnie została wykorzystana też otoczka meczu piłkarskiego. Akcja odbiła się szerokim echem w wielu państwach Europy, z pewnością trafiając też do zamierzonego odbiorcy – węgierskiej diaspory zamieszkującej Rumunię, Ukrainę, Słowację czy Serbię.
W każdym z wyżej wymienionych państw Orban do budowy wizerunku wykorzystuje futbol. W Rumunii ponadto wspiera diasporę węgierską mieszkającą na Seklerszczyźnie, wśród których najpopularniejszym sportem jest hokej na lodzie. Na dobrą sprawę jest to jedyny region w Rumunii, w którym ta dyscyplina jest popularna. Poprzez budowę lodowisk i wsparcie lokalnych zespołów Orban zyskuje spory kapitał polityczny. To właśnie w Seklerszczyźnie największy odsetek wyborców głosuje na Fidesz. Wśród mniejszości węgierskiej zamieszkującej Rumunię ponad 90% głosów poszło na tę partię[3].
Populistyczna retoryka Wielkich Węgier, tęsknoty za utraconymi ziemiami i narodowej irredenty jest szeroko wykorzystywana w dyskursie politycznym od czasu przejęcia władzy przez Orbána i jego sojuszników. Eksponowanie wciąż nieprzepracowanej traumy służy do pozyskiwania kapitału politycznego, zarówno na Węgrzech, jak i poza granicami kraju.
Odwoływanie się do dawnego kształtu granic podkreśla postrzeganie byłych terytoriów jako nadal należących się państwu węgierskiemu, które zostały mu niesłusznie odebrane. Kreowane tym sposobem nastroje nacjonalistyczne i rewizjonistyczne pomagają utrzymywać poparcie dla rządu Orbána. Podsycają także ducha zjednoczenia wszystkich Węgrów w ramach jednego organizmu państwowego przeciwko wszelkim zagrożeniom, choć politycznie jest to zupełnie nierealne. Wielkowęgierska narracja stanowi również formę nacisku na sąsiadów, mającego na celu poszerzenie praw etnicznych Węgrów lub przyznanie im autonomii. O tym, jak to wygląda można więcej można przeczytać w jednej ze wcześniejszych analiz na stronie PIDS-u.
Jakie są cele dyplomacji sportowej Węgier?
Dyplomacja sportowa w wydaniu węgierskim jest ważnym narzędziem komunikacji pomiędzy państwową władzą (oraz samym Orbánem) a innymi krajami i organizacjami. Jej odpowiednie wykorzystanie pozwala Budapesztowi na budowanie soft power, zjednywanie sobie poszczególnych graczy (np. Izraela), a jednocześnie prowokowanie do politycznej konfrontacji z innymi (np. Rumunią). Węgierskie działania są zarazem mocno ukierunkowane na wsparcie diaspory, przede wszystkim zamieszkującej ziemie znajdujące się niegdyś pod władaniem Madziarów.
Dzięki organizacji różnorodnych międzynarodowych imprez sportowych rośnie widoczność Węgier na europejskiej scenie oraz ich pozycja w globalnych organizacjach sportowych. Wyróżniająca się sportowa atrakcyjność Budapesztu i sugestywny lobbing rządu sprawiły, że do węgierskiej stolicy swoje siedziby przeniosły Światowa Federacja Pływacka i Międzynarodowa Federacja Kajakowa.
Niezadowoleni sąsiedzi
Wizyty zagranicznych oficjeli – czy to związanych ze sportem, czy nie – służą poszerzaniu kontaktów dyplomatycznych Węgier. Kurs obrany w ostatnich latach przez Orbána wskazuje, że za najbardziej wartościowych partnerów uważa on państwa sprzeciwiające się zachodniemu modelowi demokracji liberalnej na czele z Rosją, Chinami, Turcją, Iranem bądź Izraelem pod rządami Benjamina Netanjahu. Nawiązywane z nimi porozumienia w obszarze sportu są tylko wstępem do szerszej współpracy na polu politycznym czy gospodarczym. W przyszłości Budapeszt może być także miejscem, w którym będą się odbywać rozmowy pokojowe pomiędzy Rosją a Ukrainą. Nie byłoby zaskakujące, gdyby do osiągnięcia porozumienia próbowano wykorzystać sport, co wielokrotnie robił już premier Węgier.
Z drugiej strony działania Orbána w sporcie mogą w dalszym ciągu doprowadzać do ochłodzenia relacji z sąsiadami. Premier Węgier, wielokrotnie nawiązując do granic sprzed Traktatu z Trianon i wspierając (często za pomocą podstawionych wykonawców) kluby mniejszości w innych krajach będzie powodował dalsze konflikty. Skończyło się to w ubiegłych latach m.in. debatami parlamentarnymi i potępieniem zachowań Orbana przez polityków ze Słowacji czy Rumunii, ale w przyszłości może zaważyć nawet na zmianie przepisów prawnych i utracie kluczowych dla Węgier porozumień finansowych.
Wojciech Urbański, Bartłomiej Banasiewicz
[1] MOL to węgierskie przedsiębiorstwo przetwórstwa ropy naftowej i gazu ziemnego, zajmujące się również dystrybucją tych produktów.
[2] Przez pewien czas funkcjonował zakaz śpiewania hymnu innego państwa niż Słowacji (z wyjątkiem specjalnych uroczystości). Przepis prawny, znany jako lex DAC obowiązywał przez kilkanaście miesięcy.
[3] Dopiero od momentu objęcia władzy przez Fidesz mniejszość węgierska, która zamieszkuje kraje znajdujące się w granicach „Wielkich Węgier” może głosować w wyborach parlamentarnych. Decyzja miała wymiar polityczny i z perspektywy czasu możemy stwierdzić, że była dla Orbana bardzo korzystna.
Bibliografia:
Carro J., Iran and Hungary seal sports pact, Inside the Games, 11.07.2025, https://www.insidethegames.biz/articles/1154163/iran-and-hungary-seal-sports-pact [dostęp: 10.09.2025].
Hindley M., Hungary’s pride and football’s unity, UEFA.com, 3.05.2016, https://www.uefa.com/news-media/news/022d-0f8e2b4f0c4b-34700ab59348-1000–hungary-s-pride-and-football-s-unity/ [dostęp: 10.09.2025].
Keller-Alánt Á., Rácz T., Simon K., Viktor Orban’s favorite mayor goes on a shopping spree, Deutsche Welle, 25.10.2017, https://www.dw.com/en/in-hungary-viktor-orbans-favorite-mayor-goes-on-a-shopping-spree/a-41099347 [dostęp: 10.09.2025].
Molnar G., Hungary’s 'illiberal’ Orban, Israel’s staunchest friend in the EU, AL-Monitor, 2.04.2025, https://www.al-monitor.com/originals/2025/04/hungarys-illiberal-orban-israels-staunchest-friend-eu [dostęp: 10.09.2025].
Mortimer T., Hungary-Backed Balkan Football Teams Highlight Orban’s Obsessions, Balkan Insight, 6.07.2023, https://balkaninsight.com/2023/07/06/hungary-backed-balkan-football-teams-highlight-orbans-obsessions/ [dostęp: 10.09.2025].
Pyatnitskaya E., Playing the system: Pro-war politician Mikhail Degtyarev slips free of sanctions and is leading Russia’s bid to rejoin international sports, The Insider, 19.05.2025, https://theins.ru/en/politics/281408 [dostęp: 10.09.2025].
Budgetary expenditure on sports in Hungary from 2011 to 2022, Statista, 31.01.2024, https://www.statista.com/statistics/1282255/hungary-budgetary-expenditure-on-sports/ [dostęp: 10.09.2025].
Chinese Sports Minister visits Hungarian Olympic Committee, Hungarian University of Sports Science, 16.12.2024, https://tf.hu/en/news/news/16475-chinese-sports-minister-visits-hungarian-olympic-committee [dostęp: 10.09.2025].
City of Sports, Elte, 2025, https://www.elte.hu/en/content/city-of-sports.t.3388 [dostęp: 10.09.2025].
Government expenditure on recreational and sporting services, Eurostat | European Comission, 21.03.2025, https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php?title=Government_expenditure_on_recreational_and_sporting_services [dostęp: 10.09.2025].
Hungary, Turkey 'proud sporting nations’, says official, Daily News Hungary, 19.11.2020, https://dailynewshungary.com/hungary-turkey-proud-sporting-nations-says-official/ [dostęp: 10.09.2025].
Israel Int’l Olympic Committee member Arad heads to Hungary at request of Orban, The Jerusalem Post, 20.08.2025, https://www.jpost.com/israel-news/sports/article-864751 [dostęp: 10.09.2025].
Orban’s soft power shines as Hungary hosts Israeli match, France 24, 28.11.2024, https://www.france24.com/en/live-news/20241128-orban-s-soft-power-shines-as-hungary-hosts-israeli-match [dostęp: 10.09.2025].
Previous Events, Sport-Events, 2025, https://sport-events.hu/en/previous-events/ [dostęp: 10.09.2025].
Qatar and Hungary NOCs review bilateral sports cooperation, Olympic Council of Asia, 16.06.2021, https://oca.asia/news/2002-qatar-and-hungary-nocs-review-bilateral-sports-cooperation.html [dostęp: 10.09.2025].
Viktor Orban 'Greater Hungary’ scarf angers Romania and Ukraine, BBC, 23.11.2022, https://www.bbc.com/news/world-europe-63724710 [dostęp: 10.09.2025].
We need Russian athletes returning to international arena – Sport Minister Degtyarev meets Hungary’s Szijjarto in Budapest, Viory, 19.05.2025, https://www.viory.video/en/videos/a3460_19052025/main-goal-is-russian-athletes-return-to-intl-arena-sport-minister-degtyarev-meets-hungary-s-szijjarto-in-budapest [dostęp: 10.09.2025].
