Izraelski futbol zajmuje szczególne miejsce na piłkarskiej mapie, państwo położone w Azji związało swoją sportową przyszłość z Europą. Członkostwo w UEFA zapewniło mu stabilne miejsce w międzynarodowej rywalizacji, a krajowym klubom otworzyło drogę do europejskich pucharów. Za walką o mistrzostwo, awanse i utrzymanie kryje się jednak system, którego kształtu nie sposób wyjaśnić bez polityki. Dlaczego izraelskie drużyny rywalizują w Europie, jak funkcjonują ich krajowe rozgrywki i co udział klubów z terenów okupowanych oznacza dla władz futbolu? Odpowiedzi pokazują, jak historia konfliktu wpływa na organizację ligi i wystawia deklarowaną neutralność sportu na próbę.
Analiza przedstawia drogę Izraelskiego Związku Piłki Nożnej (IFA) do UEFA, organizację izraelskiego systemu ligowego oraz spór o uczestnictwo klubów z terenów okupowanych. Omówienie dokumentów z lat 2016–2017 uzupełniono o przykłady z późniejszych sezonów oraz decyzje i działania dotyczące tego sporu w latach 2024–2026.
Europejska przynależność wypracowana politycznie
Izraelski Związek Piłki Nożnej (IFA) został pełnoprawnym członkiem UEFA w 1994 roku. Wcześniej należał do Azjatyckiej Konfederacji Piłkarskiej (AFC), do której przystąpił w 1956 roku. Reprezentacja Izraela zdobyła Puchar Azji w 1964 roku i wystąpiła na mundialu w 1970 roku. Rosnące napięcia w regionie oraz odmowy rywalizacji ze strony przeciwników utrudniały jednak regularne przeprowadzanie zawodów. [3]
W 1974 roku IFA wykluczono z AFC. Następnie reprezentacja uczestniczyła w eliminacjach do mundialów w różnych strefach, między innymi w Oceanii i Europie. Rozwiązania te umożliwiały grę, lecz nie zapewniały stabilnego miejsca w systemie konfederacji. Przyjęcie do UEFA zakończyło ten okres instytucjonalnej niepewności i włączyło izraelski futbol w europejską rywalizację klubową i reprezentacyjną.
Brak stałego miejsca w konfederacji był problemem szerszym niż utrata jednego turnieju. Konfederacje organizują własne rozgrywki oraz stanowią ramy eliminacji do mistrzostw świata. Tymczasowe przypisywanie reprezentacji do kolejnych stref pozwalało jej występować, lecz uzależniało drogę do mundialu od rozwiązań organizacyjnych ustalanych poza krajem. Przyjęcie do UEFA miało zatem znaczenie dla przewidywalności międzynarodowej rywalizacji. [4]
Pełne członkostwo obejmuje także udział IFA w strukturach decyzyjnych UEFA na równych prawach z pozostałymi federacjami krajowymi piłki nożnej. Izraelski związek otrzymał zatem zarówno dostęp do rywalizacji, jak i miejsce w instytucjach współtworzących jej warunki. [3]
O przynależności zdecydowały zatem uwarunkowania polityczne, bezpieczeństwo i potrzeba zapewnienia ciągłości rozgrywek. Historia IFA pokazuje, że organizacje sportowe dostosowują swoje struktury do realiów stosunków międzynarodowych. Europejski model izraelskiej ligi funkcjonuje w ramach członkostwa, którego geneza sama podważa przekonanie o możliwości ścisłego oddzielenia sportu od polityki.
Od krajowej ligi do europejskich pucharów
System rozgrywek zarządzany przez Izraelski Związek Piłki Nożnej (Israel Football Association, IFA) tworzy hierarchię połączoną mechanizmem awansów i spadków. W sezonie 2023/2024 najwyższy szczebel stanowi Ligat ha’Al z 14 zespołami. Sezon składa się z dwóch faz: po rundzie zasadniczej drużyny trafiają do grupy mistrzowskiej lub spadkowej, zgodnie z osiągniętymi wynikami. Drugi poziom to Liga Leumit, obejmująca 16 drużyn. Niżej funkcjonują rozgrywki regionalne o charakterze półprofesjonalnym i amatorskim. [1]
Otwartość systemu umożliwia awans z niższych szczebli do najwyższej ligi. Wynik sportowy wyznacza miejsce klubu w hierarchii. Izraelski futbol wykorzystuje tym samym rozwiązanie charakterystyczne dla europejskiego modelu sportu.
Uzupełnieniem ligi jest Puchar Izraela. Jego otwarta formuła pozwala na udział drużyn z różnych poziomów rozgrywkowych, a zwycięzca uzyskuje kwalifikację do europejskich pucharów. Krajowy system wiąże więc walkę o mistrzostwo i trofeum pucharowe z możliwością występów międzynarodowych. [1]
Udział w rozgrywkach UEFA generuje przychody i zwiększa rozpoznawalność izraelskich klubów. Integracja z bardziej konkurencyjnym środowiskiem wspiera ich rozwój sportowy i organizacyjny. Członkostwo IFA w UEFA ma więc wymierne znaczenie dla codziennego funkcjonowania klubów.
Integracja nie usuwa jednak ograniczeń izraelskiego futbolu. Niewielki rynek wewnętrzny i różnice budżetowe wobec silniejszych lig europejskich utrudniają rywalizację. Dostęp do rozgrywek UEFA sam w sobie nie wyrównuje zasobów uczestniczących w nich klubów.
W izraelskim futbolu zależność między krajową organizacją, a międzynarodowymi zobowiązaniami ma także wymiar polityczny. IFA zarządza ligą, ale jako członek FIFA i UEFA pozostaje częścią szerszego porządku normatywnego. Spór o uczestników jego rozgrywek może więc zostać przeniesiony na forum organizacji międzynarodowych. Tak stało się w przypadku klubów z terenów okupowanych.
Kluby na terenach okupowanych
Najbardziej spornym elementem opisanego systemu jest uczestnictwo klubów zlokalizowanych na terenach okupowanych, przede wszystkim na Zachodnim Brzegu Jordanu. Są one zrzeszone w IFA i występują w jego rozgrywkach, mimo że ich lokalizacja wykracza poza międzynarodowo uznane granice Izraela. Problem ten był przedmiotem raportów organizacji zajmujących się prawami człowieka oraz działań podejmowanych na forum FIFA. [5]
Status osiedli stanowi zasadniczą część tego sporu. Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2334 z 23 grudnia 2016 roku stwierdza, że izraelskie osiedla na terytoriach palestyńskich okupowanych od 1967 roku, w tym we Wschodniej Jerozolimie, nie mają mocy prawnej i stanowią rażące naruszenie prawa międzynarodowego. [6] W tym kontekście działalność klubów staje się częścią szerszej dyskusji o utrwalaniu obecności izraelskiej na tych obszarach.
Problem ten dotyczy konkretnych zespołów uczestniczących w izraelskim systemie ligowym. W raporcie z 2016 roku Human Rights Watch wskazała między innymi Beitar Givat Ze’ev, Beitar Ma’aleh Adumim, Ironi Ariel oraz Hapoel Bik’at Hayarden, rozgrywający spotkania domowe w osiedlu Tomer w Dolinie Jordanu. Kluby te występowały na niższych szczeblach rozgrywkowych, łącząc rywalizację zespołów seniorskich ze szkoleniem młodzieży. Ich przynależność do IFA oznaczała objęcie oficjalnym systemem organizacji zawodów, obejmującym zatwierdzanie boisk oraz prowadzenie spotkań przez sędziów związku. [7]
Kluby z terenów okupowanych a rozgrywki izraelskie
W zakresie reguł sportowych uczestniczyły zatem w rozgrywkach na zasadach właściwych dla pozostałych zespołów występujących w tych samych ligach. Kontrowersje dotyczące lokalizacji nie powodowały automatycznego zawieszenia ich działalności ani wyłączenia z krajowej rywalizacji. Potwierdza to przykład Beitaru Ma’aleh Adumim, odnotowanego w archiwum IFA jako zwycięzca swojej grupy Ligi Gimel w sezonie 2023/2024, a następnie jako uczestnik Ligi Bet, grupy południowej B, w sezonie 2024/2025. Dokumentacja obejmuje również mecz z SC Ramla, rozegrany 25 kwietnia 2025 roku na boisku w Ma’aleh Adumim. W tym samym sezonie Hapoel Bik’at Hayarden uczestniczył w grupie południowej A Ligi Bet. Przykłady te pokazują, że kwestionowanie działalności klubów na terenach okupowanych nie uniemożliwiało im dalszej gry w strukturach IFA. [8]
Należy przy tym rozróżnić ograniczenia wynikające z decyzji władz piłkarskich od trudności organizacyjnych i bezpieczeństwa, które mogą dotyczyć poszczególnych spotkań. Przywołane dane potwierdzają rzeczywisty udział zespołów w rozgrywkach, lecz nie uzasadniają twierdzenia, że wszystkie kluby z osiedli funkcjonowały bez jakichkolwiek utrudnień. W analizowanym sporze zasadnicze znaczenie miały postulaty przeniesienia ich spotkań poza tereny okupowane albo wyłączenia z zawodów organizowanych przez IFA. Według rekomendacji HRW dalsze uczestnictwo tych klubów powinno zostać uzależnione od zaprzestania rozgrywania meczów w osiedlach. Było to żądanie zmiany warunków ich działalności, a nie opis obowiązującego zakazu gry. [7]
Finansowanie i zaplecze organizacyjne klubów wiążą sport z codziennym funkcjonowaniem osiedli. W analizie tego zjawiska znaczenie ma jednak przede wszystkim trwałość obecności.Infrastruktura sportowa służy lokalnej społeczności, a regularne uczestnictwo w lidze włącza ją w krajowy porządek rozgrywek. Dlatego ocena działalności klubu wyłącznie przez pryzmat wyników pomija, terytorialny kontekst jego funkcjonowania. [7]
Z tej perspektywy argument, że boisko służy jedynie rekreacji i rywalizacji, nie rozwiązuje problemu jurysdykcji. Społeczna użyteczność sportu oraz prawna ocena miejsca jego organizacji dotyczą różnych kwestii. Można uznawać znaczenie klubu dla mieszkańców, a jednocześnie pytać, czy jego udział w określonej lidze pozostaje zgodny z zasadami międzynarodowego systemu piłkarskiego. To właśnie ich nałożenie nadaje sporowi trwały charakter.
Włączenie klubów z osiedli do struktur IFA oznacza organizacyjne powiązanie z izraelskim futbolem. W warunkach konfliktu terytorialnego staje się to częścią sporu o utrwalanie obecności na danym obszarze, nawet gdy kluby przedstawiają swoją działalność jako apolityczną.
Dwie perspektywy na autonomię sportu
Palestyński Związek Piłki Nożnej (PFA), należący do FIFA i AFC, podnosił kwestię klubów z terenów okupowanych przed władzami światowego futbolu. Jego argumentacja odnosiła się do terytorialnego zakresu działalności federacji członkowskich. W tym ujęciu włączenie klubów do izraelskich rozgrywek oznacza problem zgodności z zasadami organizacji, a nie jedynie polityczny sprzeciw wobec Izraela. [9]
Po stronie izraelskiej akcentowano sportowy charakter działalności klubów i potrzebę oddzielenia jej od konfliktu politycznego. Odwołanie do autonomii sportu miało chronić możliwość prowadzenia rozgrywek. Strona palestyńska wskazywała natomiast, że organizowanie ligi na określonym terytorium samo w sobie rodzi pytania o uprawnienia federacji. Obie perspektywy dotykają zatem granic sportowej samodzielności, ale wyprowadzają z niej odmienne oczekiwania wobec FIFA.
Odmienność tych stanowisk wynikała także z wyboru przedmiotu oceny. Dla IFA punktem wyjścia była możliwość kontynuowania działalności sportowej. Dla PFA znaczenie miało to, kto jest uprawniony do organizowania rozgrywek na danym obszarze. Sprowadzenie sporu wyłącznie do politycznej niechęci wobec rywala zacierałoby zatem jego wymiar instytucjonalny. Odpowiedź wymagała odniesienia się do granic kompetencji związków, nie tylko do deklarowanej apolityczności zawodników.
Sprawa klubów a FIFA
Próbą rozwiązania sporu było powołanie przez FIFA komitetu monitorującego, którego pracami kierował Tokyo Sexwale. Po przedstawieniu raportu i przeprowadzeniu konsultacji prawnych Rada FIFA ogłosiła 27 października 2017 roku stanowisko zakładające odstąpienie od sankcji oraz innych środków wobec IFA i PFA. Organizacja powołała się na zasadę neutralności politycznej oraz wyjątkową złożoność sytuacji. Wskazała również, że ingerencja w istniejący porządek rozgrywek bez zgody zainteresowanych stron mogłaby pogorszyć warunki funkcjonowania futbolu w regionie. [10]
Decyzja ta miała bezpośrednie znaczenie dla klubów z osiedli: FIFA nie wprowadziła środków nakazujących ich wyłączenie z rozgrywek ani przeniesienie spotkań. Jednocześnie nie rozstrzygnęła legalności osiedli w prawie międzynarodowym. Określiła przede wszystkim granice własnej interwencji, pozostawiając istniejący sposób organizacji rywalizacji. Sprawę uznano za zamkniętą do czasu zmiany okoliczności prawnych lub faktycznych. Oznaczało to, że zamknięcie miało charakter warunkowy i nie wykluczało ponownego podjęcia problemu. [10]
Stanowisko FIFA i granice zamknięcia sprawy
Dalszy rozwój wydarzeń potwierdził ograniczoną trwałość tego rozwiązania. W październiku 2024 roku Rada FIFA zleciła Komisji Zarządzania, Audytu i Zgodności zbadanie udziału w izraelskich rozgrywkach zespołów mających według przedstawionych zarzutów siedziby na terytorium Palestyny. Następnie, marcu 2026 roku, ponownie przyjęła stanowisko o niepodejmowaniu działań w tej sprawie. W uzasadnieniu wskazała, że ostateczny status prawny Zachodniego Brzegu pozostaje, w ocenie FIFA, nierozstrzygniętą i wysoce złożoną kwestią prawa międzynarodowego. Organizacja zapowiedziała dalsze wspieranie dialogu, mediację między federacjami oraz monitorowanie sytuacji. [11] [12]
Stanowisko to nie zakończyło jednak kwestionowania udziału klubów z osiedli w strukturach IFA. W kwietniu 2026 roku wiceprzewodnicząca PFA Susan Shalabi poinformowała Reutersa o wniesieniu odwołania do Trybunału Arbitrażowego ds. Sportu od decyzji FIFA dotyczącej tych zespołów. Informacja ta nie przesądza wyniku postępowania, wskazuje natomiast, że strona palestyńska kontynuowała działania zmierzające do podważenia przyjętego rozwiązania. [13]
W konsekwencji należy oddzielić praktyczny skutek stanowiska FIFA od jego znaczenia dla całego sporu. Odstąpienie od działań pozwalało zachować dotychczasowy porządek rozgrywek, lecz nie usuwało zarzutów dotyczących terytorialnego zakresu działalności IFA. Utrzymanie ciągłości rywalizacji sportowej współistniało zatem z długotrwałym sporem o podstawy jej organizowania.
Granice neutralności ujawnione w rozgrywkach
Izraelski system ligowy łączy europejskie reguły organizacji sportu ze specyficznym kontekstem politycznym. Mechanizm awansów i spadków, puchar oraz wymogi licencyjne wiążą go z modelem znanym pozostałym członkom UEFA. Spór o kluby z terenów okupowanych dotyczy natomiast granic jurysdykcji i konsekwencji uznania określonych podmiotów za uczestników krajowej rywalizacji.
Właśnie to połączenie ujawnia ograniczoną skuteczność zasady neutralności sportu. FIFA może podkreślać, że rozwiązanie konfliktu wymaga decyzji politycznych, ale sposób organizacji ligi pozostaje zagadnieniem sportowym. Odesłanie całego problemu poza kompetencje federacji nie usuwa sprzeczności między deklarowanymi zasadami a praktyką funkcjonowania rozgrywek. Przypadek izraelski pokazuje, że autonomia futbolu nie uwalnia jego władz od politycznych konsekwencji własnych decyzji.
Artykuł opracowany na podstawie pracy licencjackiej autorki, uzupełniony o późniejsze dane rozgrywkowe i dokumenty dotyczące sporu o kluby z terenów okupowanych.
Natalia Szafranek – absolwentka Dyplomacji Europejskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, studentka studiów II stopnia na kierunku Stosunki Międzynarodowe na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Uczestniczka konferencji naukowej „Bezpieczeństwa Europo!” w 2025 roku. Doświadczenie zawodowe zdobywała w biurze poselskim, poznając praktyczny wymiar pracy parlamentarnej i komunikacji politycznej. Obecnie zajmuje stanowisko managerskie w branży eventowej, łącząc działalność zawodową z rozwijaniem zainteresowań naukowych. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się przede wszystkim na roli międzynarodowych federacji sportowych w obliczu konfliktów i presji politycznej. Szczególnie interesują ją mechanizmy podejmowania decyzji przez te organizacje, granice ich autonomii oraz odpowiedzialność za reakcje na kryzysy międzynarodowe. Istotne miejsce w jej zainteresowaniach zajmuje również zarządzanie kryzysowe w obszarze bezpieczeństwa, zwłaszcza ochrona ludności, współdziałanie służb i instytucji państwowych oraz budowanie odporności społeczeństwa na zagrożenia. Ważnym obszarem jej zainteresowań są również dyplomacja publiczna i komunikacja strategiczna, zwłaszcza sposoby, w jakie państwa i organizacje międzynarodowe kształtują debatę publiczną, uzasadniają swoje działania i budują wiarygodność.
Przypisy
[1] Israel Football Association, Premier League oraz National League, archiwum sezonu 2023/2024, football.org.il; Israel Football Association, State Cup.
[2] UEFA, Club Licensing and Financial Fair Play Regulations, edycja 2018, art. 2 oraz części II–III.
[3] UEFA, Developing football in Israel, część Association history, uefa.com/nationalassociations/ISR/; UEFA, Israel make their mark, 5.01.2010, aktualizacja 17.07.2017.
[4] J. Grzywnowicz, Izrael w UEFA, czyli geografia kontra polityka, PIDS.
[5] FIFA, raport przewodniczącego Komitetu Monitorującego Izrael–Palestyna, 2017, tekst opublikowany przez D. Kuttaba: Full text of Tokyo Sexwale Chairman’s report to FIFA on Palestine-Israel, Medium, 28.10.2017.
[6] Rezolucja Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 2334 z 23.12.2016 r., pkt 1.
[7] Human Rights Watch, Israel/Palestine: FIFA Sponsoring Games on Seized Land, 25.09.2016.
[8] Israel Football Association, archiwum rozgrywek: League C – Central, sezon 2023/2024, https://www.football.org.il/en/leagues/league/?league_id=89&season_id=25; League B – South B, sezon 2024/2025, https://www.football.org.il/en/leagues/league/?league_id=74&season_id=26; League B – South A, sezon 2024/2025, https://www.football.org.il/en/leagues/league/?league_id=73&season_id=26.
[9] FIFA, raport przewodniczącego Komitetu Monitorującego Izrael–Palestyna, op. cit.; Human Rights Watch, Israel/Palestine: FIFA Sponsoring Games on Seized Land,
[10] FIFA, FIFA Council statement on the final report by the FIFA Monitoring Committee Israel-Palestine, 27.10.2017, inside.fifa.com.
[11] FIFA, FIFA Council takes key decisions on FIFA Member Associations and upcoming FIFA competitions, 3.10.2024, inside.fifa.com.
[12] FIFA, FIFA Council highlights power of football and the FIFA World Cup™ to build bridges and promote peace, 19.03.2026, część Decision on proposal made by the Palestine Football Association, inside.fifa.com.
[13] Reuters, Palestinian football body appeals to sports court over FIFA Israel ruling, 28.04.2026, reuters.com.