Minął już ponad rok od ceremonii zamknięcia 33. edycji letnich igrzysk olimpijskich w Paryżu. Dziesiątki milionów widzów było świadkami widowiska w reżyserii Thomas’a Jolly‘ego na Stade de France[1]. Pamięć o tych wydarzeniach nadal jest widoczna, szczególnie wśród mieszkańców Francji. To pokazuje, że igrzyska okazały się być faktycznie sporym sukcesem.
Ceremonia zamknięcia w Paryżu zanotowała ponad dwa razy więcej oglądających niż analogiczne wydarzenie cztery lata wcześniej w Tokio.[2] W przemówieniu podsumowującym święto sportu prezydent Francji Emmanuel Macron mówił, że „nie chcemy wracać do normalnego życia!”. Słowa te mogą mieć drugie znaczenie w obliczu napiętej sytuacji politycznej w kraju zarówno przed, jak i po igrzyskach.[3] Zeszłoroczne igrzyska nie obyły się bowiem bez licznych kontrowersji.
By odpowiedzieć na pytanie, czy igrzyska w Paryżu można okrzyknąć kompletnym sukcesem, należy rozważyć ich skutki w kilku kluczowych dziedzinach. Poniższy artykuł skupi się na trzech obszarach tematycznych: ekonomicznym, bezpieczeństwa i społeczno-politycznym.
Ekonomiczny bilans igrzysk
Gospodarczy bilans Igrzysk należy przede wszystkim rozpatrywać w perspektywie długoterminowej. Igrzyska to ogromne przedsięwzięcie, którego przygotowania rozciągają się na kilka lub nawet kilkanaście lat. Zainwestowane środki mają zatem przynosić organizatorowi imprezy korzyści w znacznie dłuższym okresie niż dwa tygodnie, w czasie których odbywają się same zawody. Tym samym analiza bilansu finansowego rok po wydarzeniu nie będzie kompletna. Pozwoli natomiast wskazać obszary, które na dziś nie przyniosły prognozowanych efektów.
Jak podkreślał przygotowany przez Polski Instytut Dyplomacji Sportowej raport poprzedzający Igrzyska w Paryżu, charakteryzowały się one modelem „low-build”. Aż 95% infrastruktury wykorzystywanej na potrzeby imprezy została wybudowane przed otrzymaniem przez Paryż prawa do jej organizacji (13 grudnia 2017 roku). Dla jej uzupełnienia wykorzystywano przeważnie infrastrukturę tymczasową.[4]
Według komunikatów komitetu organizacyjnego igrzysk olimpijskich (COJOP) budżet ostatecznie zanotował lekką nadwyżkę. Fundusze organizatorów oscylowały między 4,48 a 4,5 miliarda i odnotował dodatni bilans o wartości co najmniej 26,8 mln euro.[5]Była ona spowodowana dochodami płynący ze sprzedaży biletów, praw transmisyjnych i sponsoringu.
Rekordowa frekwencja
Organizatorzy sprzedali ponad 9,4 milionów biletów, co stanowi rekord sprzedaży. Dotychczasowy należał do igrzysk w Atlancie w 1996 roku (8,3 milionów).[6] Dodatkowo sprzedanych zostało 1,75 miliona biletów na igrzyska paraolimpijskie (część z nich kupiło jednak państwo i samorządy do dystrybucji społecznej).[7] Dzięki większym przychodom organizatorzy nie musieli zwiększać wsparcia publicznego ponad zaplanowany poziom. Łączny wkład publiczny w wydatki COJOPu to ok. 287 mln euro, które przeznaczone zostały głównie na organizację zawodów paraolimpijskich.[8]
W inwestycje przygotowywane w ramach SOLIDEO, czyli spółki odpowiedzialnej za infrastrukturę igrzysk, wchodziła budowa 70 obiektów. Koszt projektów oscylował w granicach 4,4-4,5 miliardów, a finansowanie pochodziło od państwa i samorządów. W 2024 roku SOLIDEO poinformowała o zwrocie 39 milionów niewykorzystanych środków publicznych.[9]
Największą częścią wydatków publicznych w ramach igrzysk był sektor bezpieczeństwa. Według szacunków Cour de Comptes z czerwca bieżącego roku koszt ochrony porządku publicznego wyniósł ok. 1,38 miliarda euro, z czego finansowanie pochodziło w 96% od państwa.[10]
Raj dla turystyki
Główną zachętą dla państw organizujących igrzyska olimpijskie jest potencjalny wzrost dochodów z turystyki. Paryż od lat znajduje się wśród najczęściej odwiedzanych miast świata. Organizacja igrzysk nie zawsze wpływa pozytywnie na przyciągnięcie nowych gości. Może bowiem odstraszyć niezainteresowanych sportem oraz mniej zamożnych turystów. Nie będzie ich bowiem stać na nadzwyczajnie wysokie ceny w trakcie igrzysk – zjawisko nazywane „crowding-out’em”.[11] Owe niuanse obrazują dane zebrane w 2024 roku przez Narodowy Instytut Statystyki i Studiów Ekonomicznych (INSEE).
Instytut odnotował spadek noclegów w hotelach w regionie Île-de-France w sezonie letnim o 9,2% względem analogicznego okresu rok wcześniej.[12] Tymczasem w trakcie właściwych igrzysk zauważono bardzo wysokie obłożenie i rekordowe przychody hoteli w Paryżu. Ruch krajowy oraz w innych typach obiektów (np. kempingi) częściowo kompensował spadki. Organizacja turystyczna „Paris je t’aime”obliczyła, iż było ok. 3,1 milionów turystów w samym Grand Paris.[13] Mniejsza liczba turystów w sezonie wakacyjnym mogła zostać również skompensowana przez wyższe ceny wynikające z igrzysk.
Zeszłoroczny raport PIDS wskazał na średni wzrost kosztu noclegu w hotelach mieszczących się w pobliżu lokalizacji ceremonii otwarcia o 226%.[14] Rządowa ewaluacja ex post podawała, że wydatki odwiedzających powiązane z igrzyskami wniosły ok. 1,3 mld euro do gospodarki krajowej, z czego ok. 1,1 mld euro przypadło na region Île-de-France.[15] Kwota ta obejmuje wydatki na zakwaterowanie, gastronomię, transport i atrakcje turystyczne w czasie imprezy.
Przychody z turystyki nie pokryły wydatków na infrastrukturę czy bezpieczeństwo. Należy mieć jednak na uwadze, że wiele projektów przyniesie korzyści, które nie znajdą odwzorowania w ostatecznym bilansie finansowym. Wśród nich doświadczenie funkcjonariuszy w kwestiach bezpieczeństwa, długoletnie programy zachęcające do aktywności fizycznej czy ekspozycja medialna kraju i budowa soft-power na arenie międzynarodowej. To profity, które Francja nabyła na długie lata.
Igrzyska podwyższonego ryzyka
Bezapelacyjnie największym wyzwaniem dla organizatorów igrzysk w Paryżu była kwestia bezpieczeństwa. To m.in. chęć ocieplenia wizerunku kraju i udowodnienia skuteczności aparatu bezpieczeństwa była motorem kandydatury Francji na gospodarza igrzysk. Przed Igrzyskami Olimpijskimi w Paryżu 2024 roku kwestia bezpieczeństwa i ryzyka ataków terrorystycznych była jednym z głównych tematów debaty publicznej.
Według badań opinii aż 68% Francuzów obawiało się zamachu w trakcie zawodów. Obawy te miały solidne podstawy w historii – Francja była w poprzednich latach celem poważnych ataków terrorystycznych. Jak choćby zamachy w Paryżu w 2015 roku czy w Nicei w 2016 roku. Dodatkowo tuż przed igrzyskami służby francuskie prowadziły liczne działania prewencyjne, m.in. zatrzymując osoby podejrzewane o planowanie zamachów. Wszystko to sprawiało, że temat terroryzmu stanowił istotny kontekst organizacji paryskich igrzysk i kluczowe wyzwanie dla władz odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.
Francuzi nie zamierzali pozostawić zdrowia uczestników szczęściu i Więc zaangażowali w to przedsięwzięcie wiele osób i ogromne środki finansowe. Według relacji Le Monde, podczas każdego dnia imprezy pracowało średnio 35 tys. policjantów i żandarmów. Do tego 15 tys. żołnierzy, którzy zajmowali się patrolami, ochroną antydronową i inspekcją obiektów.[16] W samą noc ceremonii otwarcia z 26 lipca w ochronę zaangażowanych było aż 75 tys. funkcjonariuszy i wojskowych.[17] Koszty operacyjne, do których zalicza się między innymi wypłaty, premie oraz zakwaterowanie wyniosły łącznie ponad 1,4 miliarda dolarów. Z tego 814 milionów przeznaczono na policję, 327 milionów na żandarmerię i między 300 a 400 milionów na armię lądową.[18]
Strzeżeni przez cały świat
Igrzyska olimpijskie w Paryżu charakteryzowały się również głęboką współpracą z zagranicznymi funkcjonariuszami i specjalistami. Łącznie na czas igrzysk zmobilizowano blisko 2 tys. obcych funkcjonariuszy i żołnierzy z ponad 40 krajów.[19] Wśród nich znaleźli się saperzy, operatorzy antydronowi oraz jeźdźcy z psami. Ponadto w trakcie igrzysk w Paryżu gościło ponad 200 oficerów łącznikowych, którzy bezustannie współpracowali z francuską policją i służbami. Równocześnie zacieśniono koordynację z Europolem i Interpolem.[20] Międzynarodowa współpraca była już sprawdzana w trakcie innych masowych imprez, jak na przykład EURO 2016.
Igrzyska z 2024 roku stały się jednak przykładem dla kolejnych imprez masowych w Europie i podstawą dla dalszych bilateralnych porozumień. Dowodem na to jest wzmożona współpraca Francji z Wielką Brytanią i Niemcami. Od 2025 r. Paryż i Londyn obowiązują pakiet porozumień „Lancaster House 2.0”, który dotyczy modernizacji współpracy obronnej i bezpieczeństwa.[21] Choć dotyczy on zakresu szerszego niż sama ochrona imprez, w dokumentach i opracowaniach think-tankowych podkreślano tematy wynikające z doświadczeń nabytych podczas igrzysk w Paryżu. Wśród nich koordynację zdolności (m.in. antydronowych), rozwój wspólnego komponentu ekspedycyjnego (CJEF) i mechanizmy szybkiego wsparcia policyjno-wojskowego.
To pokazuje, że olimpijskie kanały współpracy stały się trampoliną do głębszych układów politycznych i technicznych między kluczowymi partnerami europejskimi. Z kolei bliższa współpraca między Francją a Niemcami była widoczna przy przygotowaniach do EURO 2024.[22] Wspólne ćwiczenia, wymiany danych oraz oświadczenia rządowe potwierdzają, że wzajemne wsparcie operacyjne stało się normą. Łącznie z planowaniem wspólnych jednostek i ułatwieniami prawnymi dla transgranicznego działania służb. W porównaniu z okresem przed igrzyskami, widać instytucjonalizację i pogłębienie współpracy, co wpisuje się w szerszy zwrot europejski ku większej autonomii strategicznej.
Granice bezpieczeństwa
Zabezpieczanie igrzysk nie odbyło się jednak bez kontrowersji. We Francji, przy okazji wydarzeń masowych, w trakcie których występuje wzmożone ryzyko ataków terrorystycznych, państwo w celu zwiększenia bezpieczeństwa uczestników ucieka się tam do indywidualnych środków kontroli administracyjnej i nadzoru – MICAS (fr. mesures individuelles de contrôle administratif et de surveillance).[23] MICAS rozciąga się między dwoma wartościami konstytucyjnymi – porządkiem publicznym i prawem do prywatności.
Władze zapewniają, że nie dochodziło do nadużyć w trakcie igrzysk. Zanim dana osoba zostanie objęta MICASem musi dojść do porozumienia między sędzią a Ministrem Spraw Wewnętrznych. To na barkach ministra spoczywa obowiązek udowodnienia, że osoba ta „notorycznie nawiązuje stosunki z osobami lub organizacjami podżegającymi, ułatwiającymi lub uczestniczącymi w aktach terrorystycznych”. Lub też że „wspiera, rozpowszechnia, gdy rozpowszechnianiu temu towarzyszy manifestacja poparcia dla głoszonej ideologii lub popiera tezy podżegające do popełnienia aktów terrorystycznych lub popierające takie akty”.[24]
W okresie przygotowawczym i w trakcie samych igrzysk w życie weszło łącznie 547 indywidualnych środków kontroli administracyjnej i nadzoru. Owe środki zakładały ograniczenie mobilności osoby objętej MICASem, obowiązek codziennego meldunku na policji i zakaz pojawiania się na wyznaczonych obszarach związanych z igrzyskami. Spośród 547 wydanych MICASów 178 zostało zaskarżonych. Jednak już 15 września 2024 roku 222 z nich zostało uchylone ze względu na koniec igrzysk. Dodatkowe 52 uchylono z dniem 31 grudnia 2024.[25]
Paryż w oku kamer
Po igrzyskach Francja zaczęła rozszerzać specjalne środki nadzorcze MICAS (środki administracyjne ograniczające przemieszczanie i kontrolę). A szczególnie w czasie wydarzeń takich jak jarmark bożonarodzeniowy w Strasburgu.[26] System ten wzbudził protesty prawników i organizacji praw człowieka. Krytykowały one jego nadmierną arbitralność i częste zastosowanie wobec osób bez kryminalnej przeszłości. Jak podkreśla Matheus Viegas Ferrari w periodyku „Cadernos Metropole”, igrzyska olimpijskie są przestrzenią pozwalającą na normalizację narzędzi nadzoru dotychczas postrzeganych jako nadzwyczajne.[27]
W trakcie przygotowań do igrzysk wdrożono szereg zaawansowanych technologii. Wśród nich kamery z rozpoznawaniem twarzy, systemy analizy zachowań w tłumie, drony i antydronowe zabezpieczenia. Technologie te, które wcześniej uważano za wyjątkowe, stały się rutyną. Aż 1,2 miliona postępowań zostało wszczętych względem osób akredytowanych na igrzyska (m.in. sportowcy, dostawcy, dziennikarze, podwykonawcy itd.). Każda z tych osób była sprawdzana w bazach policyjnych, antyterrorystycznych i wywiadowczych. W ramach przygotowań do igrzysk doszło do 848 przeszukań domowych, 547 osób zostało objętych ww. MICASem, wystawiono 92 nakazy deportacji i odebrano 20 obywatelstwa osobom skazanym za terroryzm.[28]
Bezpieczeństwo vs. inwigilacja
Dzięki monitoringowi bezpieczeństwa i mobilizacji sił bezpieczeństwa podczas igrzysk nie doszło do żadnego aktu terroru. Trzy zamachy terrorystyczne zostały udaremnione, czemu towarzyszyło zatrzymanie pięciu osób. 21 lipca 2024 aresztowany został agent rosyjskiego FSB podejrzany o planowanie działań mających na celu destabilizację igrzysk.
22 maja 2024 aresztowano 18-letniego Czeczena planującego zamach na mecz piłkarski podczas igrzysk. Jedynymi zdarzeniami, które rzeczywiście zakłóciły przebieg igrzysk, były skoordynowane podpalenia linii kolejowych TGV w noc przed ceremonią otwarcia. Do sabotażu przyznała się już następnego dnia skrajnie lewicowa grupa anarchistów. Podpalenia poskutkowały stratami materialnymi i utrudnieniem przejazdu aż 800 tys. osób.[29],[30]
Organizacje pozarządowe podnoszą słuszną kwestię dziedzictwa inwigilacji, które zostawią za sobą igrzyska. Normalizacja ograniczania swobód obywatelskich oraz przekazywanie coraz większych kompetencji administracji państwa może w przyszłości prowadzić do nadużyć. Udaremnione ataki dają zarazem silne argumenty organizatorom. Mobilizacja aparatu bezpieczeństwa i jego skuteczność wskazują na dojrzałość służb i niewątpliwy sukces Francji w tym zakresie.
Społeczno-polityczne skutki igrzysk
Ostatecznym miernikiem sukcesu igrzysk olimpijskich w Paryżu jest ich odbiór wśród obywateli Francji. Igrzyska w samych swoich założeniach obrała za cel wywarcie pozytywnych skutków na społeczeństwie. Igrzyska pełniły na przykład funkcję symboliczną, promując równość płciową. Były pierwszymi, podczas których osiągnięto pełen parytet płciowy – czy jeszcze promując ekologiczną organizację imprez.[31] Organizatorzy ogłosili, że to wydarzenie wygenerowało ok. 1,59 mln ton CO₂, co oznacza spadek o 54,6% w porównaniu z igrzyskami w Londynie (2012) i Rio (2016). Osiągnięto to dzięki określonym „budżetom węglowym”, ograniczeniu budowy nowych obiektów, inwestycjom w energię odnawialną (98,4% energii pochodziło z OZE). Oprócz tego także dzięki wprowadzeniu recyklingu (medale zawierały fragmenty żelaza z wieży Eiffla) i elektrycznego znicza.[32]
Choć obcięcie emisji CO₂ o ponad połowę stanowi niewątpliwy sukces, pojawiły się również zarzuty stosowania „greenwashingu” kierowane w stronę organizatorów. W artykule „Greenwashing gold?: The Paris 2024 Olympics” Jules Boykoff wskazuje, że zielone hasła promowane w trakcie igrzysk służyły głównie budowaniu wizerunku kraju, a mniej trwałemu rozwiązywaniu problemów środowiskowych.[33] Podobne głosy o „fasadowych zmianach” pojawiły się również w przypadku innych flagowych projektów igrzysk.
Wioska dla wszystkich
Miasteczko olimpijskie w Seine-Saint-Denis zostało przekształcone na mieszkania społeczne. Mają pomóc w zaspokojeniu luki mieszkaniowej w stolicy i zaprezentowania przystępnej alternatywy mieszkaniowej w najbiedniejszej dzielnicy Francji. Projekt ma dostarczyć łącznie ponad 2,8 tys. lokali. Po drobnych modyfikacjach (jak na przykład dobudowanie aneksu kuchennego) będą gotowe do zamieszkania.[34]
Pierwsze mieszkania trafiły już do szczęśliwych kupców – dziennikarka dla Mediapart, Jane Lingaard, wskazuje jednak na ukryte skutki projektu.[35] Choć średnia cena metra kwadratowego w nowopowstałym osiedlu rysuje się poniżej średniej Paryskiej (ok. 6 tys. za m2 w porównaniu do ok. 10 tys. za m2) Lingaard podkreśla, że nadal są to ceny daleko wykraczające poza budżet mieszkańców Saint-Denis, co stwarza podstawy dla gentryfikacji dzielnicy.[36] Zbliżony odbiór zebrało Olimpijskie Centrum Pływackie, również w Saint-Denis, którego budowa kosztowała blisko 175 milionów euro.[37] Również w jego przypadku mieszkańcy skarżyli się na zbyt wysokie ceny wejściówek. Ich zdaniem czynią Centrum ekskluzywną atrakcją, a nie narzędziem popularyzacji sportu.[38]
Francja usportowiona
W kwestii promowania aktywności fizycznej istnieje natomiast program, który cieszy się dużą popularnością – „30 minut aktywności dziennie” w szkołach podstawowych.[39] Po igrzyskach Ministerstwo Edukacji i Ministerstwo Sportu ogłosiły, że program będzie kontynuowany i rozszerzany w 2025 r., z dodatkowymi szkoleniami dla nauczycieli i animacjami sportowymi w gminach. Część placówek deklarowała fragmentaryczne realizowanie programu co pokazuje, że jest to projekt wymagający czasu i uwagi ze strony kadry pedagogicznej. Również zapoczątkowany w 2021 roku program „1,2,3 Nagez!” był kontynuowany po zakończeniu zeszłorocznych igrzysk. Popularyzował on pływanie wśród Francuzów oferując darmowe lekcje pływania. Program został włączony do Narodowej Agencji Sportu (fr. Agence Nationale du Sport, ANS) co gwarantuje mu dalszą realizację w przyszłych latach.[40]
Badania opinii publicznej przeprowadzone po igrzyskach wyraźnie wskazują na pozytywny odbiór mieszkańców Francji. Ankieta autorstwa Ipsos przeprowadzona w pierwszych dwóch tygodniach września doniosła, że 75% obywateli spodziewa się trwałego, pozytywnego wpływu na praktykę sportu w kraju. 55% oceniło imprezę jako korzystną dla spójności społecznej.[41]
Nieco bardziej przychylne igrzyskom wyniki wykazała ankieta realizowana przez Odoxa dla Winamax pokazują, że 81% Francuzów ocenia igrzyska olimpijskie w Paryżu pozytywnie. 29% badanych zadeklarowało, że igrzyska skłoniły ich do częstszego uprawiania sportu; a 77% respondentów stwierdziło, że igrzyska wpłynęły na poczucie jedności narodowej Francuzów.[42] Ostatni wynik zdaje się być w szczególności ciekawy, solidarność obywateli stała bowiem pod znakiem zapytania do ostatniego dnia przed rozpoczęciem igrzysk.
Polityczne przeszkody
9 czerwca 2024 roku, czyli niewiele ponad miesiąc przed ceremonią otwarcia, Emmanuel Macron zdecydował się na przedwczesne rozwiązanie francuskiego parlamentu.[43] Powodem miała być przegrana obozu rządzącego w wyborach do parlamentu europejskiego i chęć odzyskania legitymacji społecznej. Nowe wybory odbyły się 30 czerwca i 7 lipca (we Francji są dwie tury wyborów parlamentarnych). Najwięcej głosów w drugiej turze zdobyło Zjednoczenie Narodowe (37,17%). Na drugim miejscu znalazł się Nowy Front Ludowy (26,68%), a na trzecim koalicja obozu rządzącego (25,39%).[44]
Większościowa ordynacja wyborcza i zjednoczony front republikański, chcący nie dopuścić skrajnej prawicy do władzy Zjednoczenia Narodowego, sprawiły, że mimo względnej większości głosów otrzymała jedynie trzeci wynik pod względem mandatów (143 w Zgromadzeniu Narodowym). Z kolei Nowy Front Ludowy zebrał ich największą ilość (192), a na drugim miejscu znalazła się koalicja Emmanuela Macrona (164).[45] Prezydent Francji wykorzystał brak jednoznacznego zwycięzcy wyborów by odkładać wskazanie nowego premiera. Tym samym pozostawiał obywateli w niepewności. Zwierzchnik narodu tłumaczył zwlekanie potrzebą stabilności rządu w obliczu nadchodzącej imprezy.
Pozytywny odbiór igrzysk mógłby również wpłynąć na poprawę wizerunku obozu prezydenta. Był on jednym z głównych popularyzatorów igrzysk, choć spadek zaufania Francuzów do instytucji prezydenta o 5 pkt% między 2024 a 2025 rokiem zdaje się temu przeczyć.[46]
Wyjść na prostą
Relatywną stabilność na scenie politycznej Francja odnalazła dopiero po wskazaniu przez prezydenta Francois Bayrou jako nowego premiera. Stało się to 13 grudnia 2024 roku.[47] Nie oznaczało to jednak końca kontrowersji. Jeszcze we wrześniu 2024 roku ówczesny minister sportu, Gil Avérous (dziś tę funkcję pełni Roxana Maracineanu), ogłosił, że budżet na „sport, młodzież i życie stowarzyszeń” spadnie z 1,8 mld EUR w 2024 roku do 1,4 mld EUR w 2025.[48] Minister uznał to za „logiczne”, skoro igrzyska dobiegły końca.[49] 425 sportowców podpisało apel przeciwko cięciom, jednak mimo protestów środowisk sportowych politycy utrzymali obniżenie funduszy.
W sporze politycznym pojawiły się również głosy prawicy. Krytykowała ona ceremonię otwarcia za treści promujące inkluzywność zasilając tym samym walkę w obszarze praw osób LGBT+.[50] Z kolei ugrupowania z lewej strony parlamentu silnie krytykowały przesiedlenia osób bezdomnych i migrantów (ponad 19 tys. przesiedlonych). Jak również likwidację miasteczek namiotowych, wypowiadanie umów na lokale socjalne, jak również wyżej omawianą normalizację narzędzi nadzoru społecznego.[51]
Pomimo chwilowego rozejmu politycznego w trakcie trwania zawodów, we wrześniu 2024 roku walka między obozami parlamentu wróciła do regularnej intensywności. Również same igrzyska przestały być osią sporu. Na pierwszy plan weszły bowiem kwestie wotum nieufności względem rządu Michela Barniera. A także krytyka budżetu Francois Bayrou czy odebranie przez sąd możliwości kandydowania w wyborach prezydenckich Marine Le Pen. Również wydarzenia na arenie międzynarodowe szybko zastąpiły dziedzictwo igrzysk w Paryżu.
Podsumowanie
Igrzyska olimpijskie są jednymi z największych imprez masowych na świecie. W celu oglądania zawodów miliony osób przyjechały do stolicy Francji, a miliardy podziwiały dokonania sportowców przed ekranami telewizorów. Przed organizatorami stało wiele wyzwań z zakresu bezpieczeństwa, logistyki i promocji.
Pod wieloma względami można uznać igrzyska za udane. Wysoka oglądalność i rekordowa sprzedaż biletów wskazują na zdecydowany sukces marketingowy. Udaremnione ataki terrorystyczne i wzmocnienie współpracy międzynarodowej w zakresie bezpieczeństwa są z kolei testamentem dojrzałego aparatu bezpieczeństwa. Ten będzie kluczowy w obliczu narastających napięć na arenie międzynarodowej. Również z perspektywy gospodarczej igrzyska olimpijskie można uznać na sukces. Choć Francja nie notuje dodatniego bilansu finansowego, to jednocześnie organizatorom udało się nie przekroczyć założonych limitów, a nawet odnotować nadwyżki. Dodatkowo liczne programy i projekt utworzone w ramach przygotowań do imprezy będą przynosić państwu i społeczeństwu korzyści przez długie lata.
Ciemną stroną igrzysk stały się różnorodne kontrowersje towarzyszące organizacji imprezy. Wydatki na igrzyska liczone w miliardach euro gorzko kontrastują z cięciami budżetowymi przedkładanymi przez rząd François Bayrou. Przesiedlenia bezdomnych z centrum Paryża czy normalizacja narzędzi nadzoru są symbolami głębszych problemów, z którymi boryka się V Republika – bardziej niż wadami samych igrzysk. Uwydatnia się tutaj marketingowy charakter igrzysk, który za priorytet stawia sobie promowanie wyidealizowanego obrazu Francji, kosztem realnej pomocy dla potrzebujących.
Jednak pomimo kontrowersji igrzyska spotkały się z pozytywnym odbiorem obywateli Francji. Okres zawodów i ustanowiony podczas nich rozejm polityczny pozwoliły Francuzom odnaleźć poczucie jedności i stworzyły przestrzeń do wspólnego przeżywania swojej tożsamości narodowej. Rok, który minął od zakończenia igrzysk nie jest wystarczającym okresem by dostrzec wszystkie skutki jakie wywarły igrzyska na społeczeństwie francuskim. A także globalnie. Stwarza jednak płaszczyznę do dyskusji na temat nadchodzących igrzysk w Los Angeles i wielu obszarów, gdzie pozostaje jeszcze pole do poprawy.
Pierre-Stanislas Solski
Przypisy
[1]Europe 1, „JO de Paris 2024 : 17,1 millions de téléspectateurs pour la cérémonie de clôture”, https://www.europe1.fr/sport/jo-de-paris-2024-171-millions-de-telespectateurs-pour-la-ceremonie-de-cloture-4262066 (Dostęp na 16.08.2025r.)
[2]L. Seitz, „Paris Olympics Closing Ceremony Doubles Tokyo Audience With 21 Million Viewers”, Imdb, 12 grudnia 2024, https://www.imdb.com/news/ni64760029/ (dostęp na 16.08.2025r.)
[3]Le Monde, Olympic Games showed world 'the true face of France,’ says Macron, 12 sierpnia 2024, https://www.lemonde.fr/en/sports/article/2024/08/12/olympic-games-showed-world-the-true-face-of-france-says-macron_6713813_9.html (dostęp na 16.08.2025r.)
[4] M. Banasiak i in., „Paryż 2024: Bezpieczeństwo, ekonomia i geopolityka igrzysk olimpijskich”, Polski Instytut Dyplomacji Sportowej, 2024, https://pids.pl/wp-content/uploads/2024/07/Raport-PIDS-Paryz-2024.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[5]Cour des comptes, „Les dépenses publiques liées aux jeux olympiques et paralympiques de 2024: premier recensement”, czerwiec 2025,https://www.ccomptes.fr/fr/publications/les-depenses-publiques-liees-aux-jeux-olympiques-et-paralympiques-de-2024-premier (dostęp na 16.08.2025r.)
[6]France Inter, „Paris 2024 : „On a dépassé les 9,4 millions de billets” vendus, selon le directeur général délégué du Cojo”, 05 sierpnia 2024. https://www.radiofrance.fr/franceinter/podcasts/l-info-de-france-inter/l-info-de-france-inter-5050941 (dostęp na 16.08.2025r.)
[7]Le Monde, „Jeux paralympiques 2024 : plus de 1,75 million de billets vendus, avec « les JO comme locomotive »”, 21 sierpnia 2024. https://www.lemonde.fr/sport/article/2024/08/21/jeux-paralympiques-2024-plus-de-1-75-million-de-billets-vendus-avec-les-jo-comme-locomotive_6289092_3242.html (dostęp na 16.08.2025r.)
[8]Cour des comptes, „Les dépenses publiques liées aux jeux olympiques et paralympiques de 2024: premier recensement”, czerwiec 2025,https://www.ccomptes.fr/fr/publications/les-depenses-publiques-liees-aux-jeux-olympiques-et-paralympiques-de-2024-premier (dostęp na 16.08.2025r.)
[9]Le Figaro, „JO 2024: la Solideo rend 32,9 nouveaux millions d’euros à l’État et aux collectivités”, 13.03.2025r. https://www.lefigaro.fr/flash-eco/jo-2024-la-solideo-rend-32-9-nouveaux-millions-d-euros-a-l-etat-et-aux-collectivites-20250313 (dostęp na 16.08.2025r.)
[10]Cour des comptes, „Les dépenses publiques liées aux jeux olympiques et paralympiques de 2024: premier recensement”, czerwiec 2025,https://www.ccomptes.fr/fr/publications/les-depenses-publiques-liees-aux-jeux-olympiques-et-paralympiques-de-2024-premier (dostęp na 16.08.2025r.)
Przypisy
[11]M. Banasiak i in., „Paryż 2024: Bezpieczeństwo, ekonomia i geopolityka igrzysk olimpijskich”, Polski Instytut Dyplomacji Sportowej, 2024, https://pids.pl/wp-content/uploads/2024/07/Raport-PIDS-Paryz-2024.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[12] G. Valaison, S. De Albuquerque, ”Saison touristique d’été 2024: La fréquentation des hébergements collectifs de tourisme est en léger retrait”, Insee, 3 października 2024. https://www.insee.fr/fr/statistiques/8261969 (dostęp na 16.08.2025r.)
[13]Paris, je t’aime, „Pré-bilan touristique des JO Paris 2024, 12 sierpnia 2024”, https://parisjetaime.com/media/article/pre-bilan-JO-Paris-2024-a1755 (dostęp na 16.08.2025r.)
[14]M. Banasiak i in., „Paryż 2024: Bezpieczeństwo, ekonomia i geopolityka igrzysk olimpijskich”, Polski Instytut Dyplomacji Sportowej, 2024, https://pids.pl/wp-content/uploads/2024/07/Raport-PIDS-Paryz-2024.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[15] Ministère des Sports, de la Jeunesse et de la Vie Associative, „Evaluation ex-post de l’impact économique des Jeux Olympiques et Paralympiques de Paris 2024”, kwiecień 2025. https://www.info.gouv.fr/upload/media/content/0001/13/3358f870a20f1936997793b241c238e1419c32b8.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[16]P. Le Coeur, „La sécurisation des Jeux olympiques et paralympiques de Paris a coûté au moins 1,4 milliard d’euros à la France”, Le Monde, 19 listopada 2024. https://www.lemonde.fr/sport/article/2024/11/19/la-securisation-des-jeux-olympiques-et-paralympiques-de-paris-2024-a-coute-au-moins-1-4-milliards-a-la-france_6403096_3242.html (dostęp na 16.08.2025r.)
[17] M. Everett, „‘Gold medal’: France wins plaudits for security after high-risk Olympic Games”, France 24, https://www.france24.com/en/sport/20240812-gold-medal-france-wins-plaudits-security-high-risk-olympic-games-paris-safety (dostęp na 16.08.2025r.)
[18]P. Le Coeur, „La sécurisation des Jeux olympiques et paralympiques de Paris a coûté au moins 1,4 milliard d’euros à la France”, Le Monde, 19 listopada 2024. https://www.lemonde.fr/sport/article/2024/11/19/la-securisation-des-jeux-olympiques-et-paralympiques-de-paris-2024-a-coute-au-moins-1-4-milliards-a-la-france_6403096_3242.html (dostęp na 16.08.2025r.)
[19]M. Everett, „‘Gold medal’: France wins plaudits for security after high-risk Olympic Games”, France 24, https://www.france24.com/en/sport/20240812-gold-medal-france-wins-plaudits-security-high-risk-olympic-games-paris-safety (dostęp na 16.08.2025r.)
[20]Europol, „Olympics 2024 security topped up”, 31 października 2023, https://www.europol.europa.eu/media-press/newsroom/news/olympics-2024-security-topped (dostęp na 16.08.2025r.)
Przypisy
[21]Prime Minister’s Office, ”Lancaster House 2.0: Declaration on Modernising UK-French Defence and Security Cooperation”, 10 lipca 2025. https://www.gov.uk/government/news/lancaster-house-20-declaration-on-modernising-uk-french-defence-and-security-cooperation (dostęp na 16.08.2025r.)
[22]Mission Allemande en France, „EURO, JO : Paris et Berlin vont s’entraider pour assurer la sécurité”, 15 marca 2024. https://allemagneenfrance.diplo.de/fr-fr/actualites-nouvelles-d-allemagne/actualites-des-relations-franco-allemandes-seite/2648922-2648922 (dostęp na 16.08.2025r.)
[23]Assemblée nationale, „Question écrite n° 1352: Sécurité des JO : le règne des arrestations arbitraires est-il de retour?”, 4 marca 2025. https://questions.assemblee-nationale.fr/q17/17-1352QE.htm (dostęp na 16.08.2025r.)
[24] Tamże.
[25] Tamże.
[26] K. Zegarski, „Jarmarki świąteczne a terroryzm: Francja stosuje kontrowersyjne narzędzia”, Euractiv.pl, 23 grudnia 2024, https://www.euractiv.pl/section/bezpieczenstwo-i-obrona/news/jarmarki-swiateczne-a-terroryzm-francja-stosuje-kontrowersyjne-narzedzia/ (dostęp na 16.08.2025r.)
[27] M. V. Ferrari, „Test, swarm, normalize: how surveillance technologies have infiltrated Paris 2024 Olympic Games”, Cadernos Metropole, 5 grudnia 2022. https://www.scielo.br/j/cm/a/zcKnN9ChT9Wqc4hfGWKSk4d/?format=html&lang=en (dostęp na 16.08.2025r.)
[28]Ch. Ayad i.in,, „Sécurité et Jeux olympiques: une réussite grâce à d’énormes moyens et beaucoup de pression”, Le Monde, 11 września 2024. https://www.lemonde.fr/societe/article/2024/09/11/securite-et-jeux-olympiques-une-reussite-grace-a-d-enormes-moyens-et-beaucoup-de-pression_6313797_3224.html (dostęp na 16.08.2025r.)
[29] A. Beau i.in., „Après la cérémonie d’ouverture, ces cinq menaces qui pèsent encore sur les JO de Paris”, L’Express, 26.07.202.
https://www.lexpress.fr/societe/avant-la-ceremonie-douverture-ces-cinq-menaces-qui-pesent-encore-sur-les-jo-de-paris-DRG6JFGOXBER7NK6ASS6NUFN4Y/?cmp_redirect=true (dostęp na 16.08.2025r.)
[30]Liberation, „Attaques coordonnées contre le réseau SNCF : un mail de soutien au sabotage adressé à la presse”, 28 lipca 2024. https://www.liberation.fr/societe/police-justice/attaques-coordonnees-contre-le-reseau-sncf-un-mail-de-soutien-au-sabotage-adresse-a-la-presse-20240728_WKLBDI6VG5ADDEQPT5J6ELB7QY/ (dostęp na 16.08.2025r.)
Przypisy
[31]M. Banasiak i in., „Paryż 2024: Bezpieczeństwo, ekonomia i geopolityka igrzysk olimpijskich”, Polski Instytut Dyplomacji Sportowej, 2024, https://pids.pl/wp-content/uploads/2024/07/Raport-PIDS-Paryz-2024.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[32]International Olympic Committee, „Paris 2024 Report confirms over 50% carbon emissions reduction”, 20 grudnia 2024, https://www.olympics.com/ioc/news/paris-2024-report-confirms-over-50-carbon-emissions-reduction (dostęp na 16.08.2025r.)
[33]J. Boykoff, „Greenwash Gold?: The Paris 2024 Olympics.”, Capitalism Nature Socialism, 2025 36(2), 171–178. https://doi.org/10.1080/10455752.2025.2464556 (dostęp na 16.08.2025r.)
[34]Saint-Denis, „Wioska sportowców – przyszła, zrównoważona dzielnica dostępna dla wszystkich”, https://www.saintdenis.fr/village-olympique-heritage (dostęp na 16.08.2025r.)
[35]France 24, „Paris 2024: un an après, les promesses ont-elles été tenues?”, YouTube. 25 lipca 2025, https://youtu.be/L6kcEpTYO6o?si=WpZgCW6_z5_ph6Ix (dostęp na 16.08.2025r.)
[36] Tamże.
[37]V. Weulersse, „JO 2024. Le Centre aquatique de Saint-Denis, 174 millions d’euros et un héritage en suspens…”, Ouest France. 22 luty 2023, https://www.ouest-france.fr/jeux-olympiques/jo-2024-le-centre-aquatique-de-saint-denis-174-millions-d-euros-et-un-heritage-en-suspens-48ee1334-ab78-11ed-b416-85851c2fbb45 (dostęp na 16.08.2025r.)
[38]France 24, „Paris 2024: un an après, les promesses ont-elles été tenues?”, YouTube. 25 lipca 2025, https://youtu.be/L6kcEpTYO6o?si=WpZgCW6_z5_ph6Ix (dostęp na 16.08.2025r.)
[39]Eduscol, „30 minutes d’activité physique quotidienne en complément de l’EPS, lipiec 2025, https://eduscol.education.fr/2569/30-minutes-d-activite-physique-quotidienne-en-complement-de-l-eps (dostęp na 16.08.2025r.)
[40]Agence Nationale du Sport, „Installation de la Commission Héritage 2024”, 07.07.2025,
https://www.agencedusport.fr/heritage-2024 (dostęp na 16.08.2025r.)
Przypisy
[41]Ipsos. „Baromètre Ipsos – La tribune”, wrzesień 2024,https://www.ipsos.com/sites/default/files/ct/news/documents/2024-09/Ipsos-La-Tribune-Dimanche-Barometre-Politique-Septembre-2024-web.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[42]Odoxa., „Baromètre sport: Bilan et héritage des Jeux de Paris 2024”, 14 września 2024,https://www.odoxa.fr/wp-content/uploads/2024/09/Barometre-Sport-Odoxa_Winamax_RTL-Bilan-et-heritage-des-Jeux-de-Paris-2024.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[43] P. Thevenot, „Dissolution de l’assemblée nationale”, info.gouv.fr, 10.06.2024r, https://www.info.gouv.fr/actualite/dissolution-de-lassemblee-nationale (dostęp na 16.08.2025r.)
[44]Ministère de l’Intérieur. „Résultats des élections législatives 2024.” https://www.archives-resultatselections.interieur.gouv.fr/resultats/legislatives2024/. (dostęp na 16.08.2025r.)
[45] Tamże.
[46]CEVIPOF – Sciences Po, „En qu[o]i les Francais ont-ils confiance aujourd’hui?”, luty 2025.https://www.sciencespo.fr/cevipof/sites/sciencespo.fr.cevipof/files/Barometre%20confiance%20CEVIPOF%20Vague%2016%20fev%202025-v2_0.pdf (dostęp na 16.08.2025r.)
[47]Info.gouv.fr, „François Bayrou nommé Premier ministre”, 13 grudnia 2024, https://www.info.gouv.fr/actualite/francois-bayrou-nomme-premier-ministre (dostęp na 16.08.2025r.)
[48]P. Le Coeur, „Financement du sport : il y a « une certaine logique » à la baisse des crédits après les Jeux, selon le nouveau ministre”,Le Monde, 24 września 2024. https://www.lemonde.fr/sport/article/2024/09/24/financement-du-sport-il-y-a-une-certaine-logique-a-la-baisse-des-credits-apres-les-jeux-selon-le-nouveau-ministre_6331204_3242.html (dostęp na 16.08.2025r.)
[49] Tamże.
[50] L. Manson, „JO 2024: l’extreme droite s’insurge d’une ceremonie d’ouverture qu’elle juge woke et politique”, RMC Sport, 27 lipca 2024. https://rmcsport.bfmtv.com/jeux-olympiques/jo-2024-l-extreme-droite-s-insurge-d-une-ceremonie-d-ouverture-qu-elle-juge-woke_AV-202407270079.html (dostęp na 16.08.2025r.)
[51]M. Bernard, „« Le but, c’est vraiment d’éloigner » les sans-abri : un an après les Jeux olympiques, que reste-t-il de l’« héritage social » ?”, Le Nouvel Obs, 30 lipca 2025. https://www.nouvelobs.com/societe/20250730.OBS106340/le-but-c-est-vraiment-d-eloigner-les-sans-abri-un-an-apres-les-jeux-olympiques-que-reste-t-il-de-l-heritage-social.html (dostęp na 16.08.2025r.)
