Komentarz

Dzień Europy w europejskich ligach piłkarskich. Nowy plan UE?

Fot. Unsplash.com
Unia Europejska, Dzień Europy

Dzień Europy obchodzony jest corocznie 9 maja na pamiątkę przemówienia Roberta Schumana w Paryżu w 1950 roku (tzw. Plan Schumana). Ta data symbolicznie oznacza rozpoczęcie procesu integracji europejskiej, której dzisiejszy efekt znamy jako Unię Europejską. Jednocześnie 9 i 10 maja 2026 roku byliśmy świadkami interesującej inicjatywy w różnych europejskich ligach, która sporo mówi o celach polityczno-społecznych UE i wykorzystaniu sportu w tym zakresie.

Dzień Europy w wybranych ligach piłkarskich w Europie „spinała” organizacja European Leagues, czyli stowarzyszenie profesjonalnych europejskich lig piłkarskich. Do akcji przystąpiło 14 lig, m. in.:

– Polska – Ekstraklasa;

– Niemcy – Bundesliga;

– Hiszpania – La Liga;

– Włochy – Serie A;

– Grecja – Superleague Ellada;

– Dania – Superligaen;

– Finlandia – Veikkausliiga;

– Łotwa – Virsliga.

Inicjatywa polegała na skoordynowanych akcjach w dni meczowe. Dodatkowo stworzono specjalną komunikację związaną z ekspozycją symboli UE na stadionach, w transmisjach telewizyjnych oraz w mediach społecznościowych. Kampania zbiegła się w czasie z potrzebą promocji Europejskiego Modelu Sportu i jego zasad (np. hierarchiczność czy inkluzywność). Organizatorzy podkreślali, że celem inicjatywy jest „pokazanie siły futbolu jako narzędzia jednoczącego Europejczyków”.

Dzień Europy w europejskim futbolu

W Niemczech przygotowano kampanię „Football as a bridge for European values and democracy”. Jak podkreślono w oficjalnym komunikacie, futbol ma zdolność „łączenia ludzi ponad granicami oraz wzmacniania demokratycznych postaw”. W trakcie meczów prezentowano materiały dotyczące znaczenia demokracji, praw człowieka oraz integracji europejskiej. Kapitanowie drużyn wychodzili na boisko z opaskami zawierającymi symbole UE, a stadiony wykorzystywano jako przestrzeń przekazu społecznego.

W Hiszpanii władze ligi podkreślały, że inicjatywa wpisuje się dodatkowo w 40. rocznicę przystąpienia Hiszpanii do UE. Podczas meczów umieszczano flagi UE przy wynikach w transmisji telewizyjnej, a piłkarze występowali z europejskimi symbolami. W Hiszpanii 10 maja rozgrywano największy klubowy mecz na świecie: klasyk FC Barcelona vs Real Madryt. Ekspozycja symboli UE przy tym meczu to unikalna i gigantyczna platforma niedostępna w innych przestrzeniach społeczno-kulturowych. Mecz ten generuje bardzo dużą widownię (średnio na poziomie 85-100 mln widzów, całkowity zasięg może wg różnych szacunków sięgać nawet 650 mln). Już w zeszłym sezonie podczas Klasyku można było zobaczyć symbolikę unijną (np. dzieci wyprowadzające piłkarzy były ubrane w koszulki z charakterystyczną flagą UE).

Pewne komunikaty dotyczące Dnia Europy były też widoczne w siatkówce czy piłce ręcznej, ale w tym przypadku trudno uznać to za tak szerokie działanie jak w przypadku piłki nożnej.

Przyczyny powstania inicjatywy

Futbol od wielu dekad pełni w Europie funkcję znacznie wykraczającą poza sam sport (np. Puchar Europy jako funkcja integracyjna społeczeństw Europy po II WŚ). Jest też jednym z najważniejszych elementów kultury masowej (szeroka komercjalizacja i wiele komunikacyjnych punktów dotarcia do kibica). Interesujący jest jednak fakt, że w coraz silniejszym stopniu futbol jest wykorzystywany przez instytucje unijne.

W istocie byliśmy świadkami projekcji unijnego „soft power” i dyplomacji sportowej UE.

By ta inicjatywa w ogóle miała możliwość zaistnieć musiały wydarzyć się dwie rzeczy. Pierwsza to powołanie Komisarza ds. sprawiedliwości międzypokoleniowej, młodzieży, kultury i sportu. Nowa kadencja Komisji Europejskiej uwzględnia obecność sportu w przedmiocie działań jednego z komisarzy. Wcześniej to nie było takie oczywiste. Rolę tę wyznaczono Glennowi Micallefowi z Malty.

Drugie istotne działanie otwierające furtkę tego typu inicjatywie to przyjęcie przez Radę Unii Europejskiej rezolucji „w sprawie planu prac UE w dziedzinie sportu”. Dokument ten jest przyjmowany cyklicznie i wyznacza różne kierunki w ramach wszystkich sektorów operacyjnych UE. W dokumencie przyjętym na okres 1.07.2024-31.12.2027 wyraźnie wskazano potrzebę wykorzystania sportu do wzmocnienia świadomości obywatelskiej i poczucia przynależności do wspólnoty europejskiej.

Przyczyny powstania tej inicjatywy należy rozumieć w kilku wymiarach. Przede wszystkim widoczny jest kryzys europejskiej wspólnotowości. W ostatnich latach Europa zmagała się z konsekwencjami pandemii COVID-19, wojny w Ukrainie, problemów migracyjnych oraz wzrostu populizmu. W takich warunkach instytucje europejskie zaczęły poszukiwać nowych sposobów budowania poczucia wspólnej tożsamości. Do panteonu tradycyjnych kampanii polityczno-społecznych już jakiś czas temu dołączył sport (np. kampania promująca Green Deal podczas meczów Ligi Mistrzów UEFA).

Instytucje unijne dostrzegają też potrzebę przeciwdziałania radykalizacji i podziałom społecznym. Stadiony piłkarskie od lat bywają miejscami konfliktów politycznych, społecznych czy agresji. Organizacje piłkarskie coraz częściej starają się przeciwdziałać tym zjawiskom poprzez odpowiednie kampanie. UEFA oraz ligi krajowe prowadzą już inicjatywy przeciwko rasizmowi, dyskryminacji i przemocy. Europejski Dzień Piłki Nożnej związany z Dniem Europy można więc uznać za kolejny etap tego zjawiska.

Istotną rolę odgrywają także względy wizerunkowe. Europejski futbol jest dziś globalnym produktem medialnym. Największe ligi transmitowane są na wszystkich kontynentach, a kluby posiadają miliony kibiców poza Europą. Promowanie wartości demokratycznych oraz europejskiej jedności pozwala ligom budować pozytywny wizerunek odpowiedzialnych społecznie organizacji. Jednocześnie UE zyskuje znakomitą platformę do komunikacji własnych wartości poza samą Europą.

Przyszłość inicjatywy

Pomysł obchodów Dnia Europy w europejskich ligach piłkarskich może w przyszłości ewoluować w kilku kierunkach. Możliwe jest stworzenie stałego europejskiego tygodnia futbolu promującego wartości UE. Obejmowałby on nie tylko mecze ligowe, ale także działania edukacyjne wśród społeczności kibicowskich czy w akademiach klubów. Na razie zaangażowane są przede wszystkim ligi, ale niewykluczone, że wiele zespołów również dołączy w przyszłości do inicjatywy. Przyszłe edycje mogą obejmować programy edukacyjne dla młodzieży, warsztaty obywatelskie organizowane przy okazji meczów czy współpracę ze szkołami.

Możliwym kierunkiem jest również włączenie lig spoza UE, w tym z krajów kandydujących czy państw objętych Europejską Polityką Sąsiedztwa, co wzmocniłoby integracyjny wymiar inicjatywy.

Ewentualne sukcesy tego projektu w futbolu mogą doprowadzić do adaptacji inicjatywy w innych dyscyplinach w dużo większym stopniu. Koszykówka, siatkówka, piłka ręczna czy tenis to dyscypliny, które mogą zostać ujęte w tym programie.

Inicjatywa może doprowadzić także do ujednolicenia wspólnej europejskiej narracji sportowej. Unijna chęć promocji idei Europejskiego Modelu Sportu zdaje się w pewnym stopniu zapowiadać konstruowanie spójnej koordynacji działań między instytucjami unijnymi a europejskimi organizacjami piłkarskimi. Na razie zaangażowana jest organizacja European Leagues, w częściowym stopniu UEFA, w przyszłości dołączy do tego zapewne organizacja European Football Clubs (dawne ECA – European Club Association).

Jednocześnie należy pamiętać, że inicjatywa może spotkać się także z krytyką. Część opinii publicznej uzna ją za nadmierne upolitycznienie sportu. Istnieje również ryzyko, że działania promocyjne pozostaną jedynie symbolicznymi gestami bez realnego wpływu społecznego. Skuteczność takich projektów zależy bowiem od autentycznego zaangażowania lig, klubów, sportowców oraz kibiców.

Źródła:

More Stories